Blog Full

İqtisadiyyatın inkişafı milli sosial rifah səviyyəsinin yüksəlməsinə birbaşa təsir edir. Bu məqsədlə ölkəmiz üçün ortamüddətli dövrdə yüksək, dayanıqlı, inklüziv və başlıca olaraq, özəl təşəbbüslərə arxalanan iqtisadi artımın sürətləndirilməsi inkişaf prioritetlərinin əsas qayəsini təşkil edir. Bunun üçün cəmiyyət, biznes və dövlət üçlüyünün uğurlu əlaqəsinin möhkəmləndirilməsi sahəsində müxtəlif islahatlar həyata keçirilir.

“Biznesə daxilolma” sahəsində əhəmiyyətli yeniliklər

Sahibkarlıq mühitinin inkişafı istiqamətində aparılan vergi islahatları bu baxımdan diqqəti cəlb edir. Bu islahatlar həm sahibkarlıq fəaliyyətinə başlamaq baxımdan, həm də biznesin sonrakı mərhələlərdə effektiv idarə olunması üçün mühüm addımlar atılmasına şərait yaradıb. Dünya Bankının “Business Ready” hesabatı əsasında kommersiya hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatında, mülki və əmək qanunvericiliyində bir sıra dəyişikliklər edilib. “Biznesə daxilolma” sahəsində həyata keçirilmiş 2022-2023-cü illər üzrə Yol Xəritəsi çərçivəsində kommersiya hüquqi şəxslərin onlayn qeydiyyatı zamanı “SİMA” rəqəmsal imzanın tətbiqi ilə bağlı texniki imkanların yaradılması kimi innovativ alət tətbiq olunub, qeydiyyat prosesində sanksiya tətbiq edilməli olan şəxslərin nəzərə alınması və kommersiya hüquqi şəxsin rəhbərinin səlahiyyət müddəti bitdikdə elektron kabinetdən istifadəsinin məhdudlaşdırılması kimi tədbirlər görülüb. Rübdə bir dəfə məlumat dəyişikliyinin qeydiyyata alınması üçün müraciətlərin edilməsinin zəruriliyinə dair məlumat xarakterli bildirişin kommersiya qurumlarının elektron kabinetinə göndərilməsi xidməti aktivləşdirilib. Həmçinin, lisenziya və ya icazə tələb olunan fəaliyyət növləri seçildikdə, kommersiya hüquqi şəxslərin elektron dövlət qeydiyyatı prosesi başa çatdıqdan sonra “Lisenziyalar və icazələr” portalına keçid imkanının yaradılması təmin edilib. Bütün bunlar biznes qurmaq istəyənlər üçün lazım olan qaydaların mərhələlərinin, prosedurların və vaxt itkisinin azalmasını təmin edib.

İslahatlar həm sahibkarlıq fəaliyyətinə başlamaq baxımdan,
həm də biznesin sonrakı mərhələlərdə effektiv idarə olunması üçün
mühüm addımlar atılmasına şərait yaradıb

Biznesə başlama stimullaşdırılır

Biznesə başlama sahəsində qaydalar sadələşdirildikcə, sahibkarlar üçün yeni stimullar yaranır. Bu isə bütövlükdə ölkəmizdə biznes üzrə məşğulluğun təşviqinə və iqtisadi aktivliyin daha da yüksəlməsinə müsbət təsir göstərir. Biznesə başlama prosesinin optimallaşdırılması səmərəliliyin artması və risklərin minimuma endirilməsini təmin edir. Bu, bazara daha sürətli çatmağa, resurslardan daha yaxşı istifadəyə və biznes təmsilçilərinin məmnuniyyətinin yüksəldilməsinə gətirib çıxarır. Bizneslə bağlı təməl prosedurların təkmilləşdirilməsi biznesin miqyasının genişlənməsinə, rəqabət qabiliyyətinin artmasına və uzunmüddətli fəaliyyətin təmin edilməsinə kömək edir. Optimallaşdırılmış biznes prosesi bütün zəruri hüquqi, maliyyə və tənzimləyici addımların (lisenziyalar, icazələr və s.) gecikmə olmadan tamamlanmasını təmin edir. Əlavə prosedurlardan azad olan biznes subyekti rəqiblərindən daha sürətli və daha səmərəli formada bazara daxil olmaqla, mövqeyini möhkəmləndirə və müştəriləri daha tez cəlb edə bilir. Yaxşı optimallaşdırılmış başlanğıc prosesi hər bir komanda üzvü üçün aydın rol və məsuliyyətləri müəyyən edir ki, bu da daha yüksək məhsuldarlığa səbəb olur.

Optimallaşdırılmış biznes prosesi bütün zəruri hüquqi, maliyyə və
tənzimləyici addımların gecikmə olmadan tamamlanmasını təmin edir

İdarəetmə nəzəriyyəsinin tanınmış nümayəndələrindən olan Peter Duker çıxışlarının birində qeyd edir ki, gələcəyi proqnozlaşdırmaq üçün onu formalaşdırmaq lazımdır. Bu fikri biznes mühitinin təkmilləşməsinə tətbiq etsək, belə nəticəyə gəlmək olar ki, dayanıqlı iqtisadi artımı təmin etməkdən ötrü ilk növbədə biznesə başlamaq üçün əlverişli mühit yaratmalıyıq. Bu mənada hazırda biznesə başlama sahəsində müşahidə edilən irəliləyişlər iqtisadiyyatın dayanıqlı inkişafı ilə bağlı nikbin proqnozlara əsas verir.

Ölkənin Birinci bankı Kapital Bank Korporativ Sosial Məsuliyyət startegiyasına uyğun olaraq cəmiyyətin dayanıqlı inkişafına xidmət edən layihələrlə tez-tez gündəmə gəlir. Bu layihələr sırasında “Təhsilə dəstək” istiqaməti xüsusi yer alır.

Bankın Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti, Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti, Azərbaycan Texnologiya Universiteti və Bakı Mühəndislik Universitetində müasir texnoloji standartlara cavab verən “Kapital Bank” otaqları fəaliyyət göstərir. Burada tələbələr müasir dövrün tələblərinə uyğun təhsil almaqla yanaşı, vaxtaşırı bankda çalışan peşəkar mütəxəssislər tərəfindən təlimlərə cəlb olunur, eyni zamanda iş dünyasında uğur qazanan peşəkar insanlarla ustad dəsrlərinə qoşulub fikir mübadiləsi aparırlar. Bu istiqamətdə növbəti təlim Bakı Mühəndislik Universitetində və Gəncə şəhərində yerləşən Azərbaycan Texnologiya Universitetində keçirilib.

Ötən günlərdə Kapital Bank-ın Gəncə filialının rəhbəri Vüqar Paşayev “Uğur layihəsi və müasir bankçılıq” mövzusunda Azərbaycan Texnologiya Universitetinin tələbələrinin qarşısında çıxış edib. Təlimdə “Vaxtın doğru idarə edilməsi”, “İş həyatında emosional intellektin və yumuşaq bacarıqların rolu”, “Bankçılığın müasir tendensiyaları”, “Rəqəmsallaşma” kimi mövzular müzakirə edilib. 50 nəfər tələbənin qoşulduğu təlim interaktivliyi və gənclərin aktiv iştirakı ilə yadda qalıb.

Bakı Mühəndislik Universitetinin tələbələri isə 3 günlük silsilə təlimlərdə iştirak ediblər. Ali məktəbdə fəaliyyət göstərən Kapital Bank otağında baş tutan təlim müasir dövrün qlobal istiqamətlərindən biri olan “Kibermüdafiə” mövzusuna həsr olunub. Təlimin ilk günündə bankın İnformasiya təhlükəsizliyi departamentinin Tətbiqi proqram təhlükəsizliyi üzrə rəhbəri İbrahim Əliyev və şöbənin əməkdaşı Fərhad Abdulkərimov “Kibertəhlükəsizlik sahəsində karyera” mövzusunda öz biliklərini tələbələrlə bölüşüblər. Kibertəhlükəsizlik fakültəsinin 1-ci kurs tələbələrinin iştirak etdiyi təlimdə bu istiqamətdə karyera imkanları, kibertəhlükəsizliyin gələcək perspektivləri müzakirə edilib.

Kapital Bank-ın Tətbiqi proqram təhlükəsizliyi üzrə mütəxəssisi Oqtay Nəbili “Kiber hücumların anatomiyası” mövzusunda təlimin ikinci günündə tələbələrlə görüşüb. Proqramın son günündə “Tətbiqi proqramların təhlükəsizliyi” mövzusunda tələbələrin suallarını bankın bu sahə üzrə mütəxəssisi Fərid Lalayev cavablandırıb.

Sonda layihədə iştirak edən tələbələrə sertifikatlar təqdim olunub.

Ölkənin birinci bankı olan Kapital Bank PAŞA Holding-ə daxildir və Azərbaycanda ən böyük filial şəbəkəsi, 119 filialı və 53 şöbəsi ilə müştərilərin xidmətindədir. Bankın məhsul və xidmətləri barədə daha ətraflı məlumat almaq üçün https://kapitalbank.az  saytına, 196 Sorğu Mərkəzinə və ya Bankın müxtəlif sosial şəbəkələrdə olan səhifələrinə müraciət edə bilərsiniz. Nağd pul krediti sifarişi üçün— https://kbl.az/prgtk,  Birbank kartı sifarişi üçün — https://kbl.az/prcrc.

Birbank Biznes korporativ müştərilərinin ehtiyaclarını qarşılamaq və onlara daha yaxın olmaq məqsədilə yeni loyallıq proqramını təqdim edir. Birbank Biznes-dən istifadə edən hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar üçün nəzərdə tutulan layihə  çərçivəsində müştərilər bank əməliyyatlarını həyata keçirdikcə bonuslar qazanacaq və topladıqları bonusları əməliyyatlar zamanı istifadə edə biləcəklər.

Yeni loyallıq proqramının əsas xüsusiyyətləri:

Bonus qazanmaq imkanı: Həyata keçirilən hər bir ölkədaxili köçürmə, ölkəxarici köçürmə və valyuta mübadiləsi əməliyyatı müştərilərə bonuslar qazandıracaq. Bu, hər bir əməliyyatın müştərilər üçün əlavə dəyər yaratması deməkdir. Bonusların toplanması Birbank Biznes istifadəçilərinin gündəlik biznes fəaliyyətlərini daha da sərfəli hala gətirir.

Bonusların istifadəsi: Toplanan bonuslar müştərilərə gələcək bankdaxili əməliyyatlarının komissiyalarını qismən və ya tam ödəmək imkanı yaradır. Bu, əməliyyat xərclərini optimallaşdırmağa və maliyyə vəsaitlərinin daha səmərəli istifadəsinə imkan verir. Bu isə müştərilər üçün sərfəli olmaqla yanaşı, həm də onlara bizneslərinin maliyyə idarəetməsini gücləndirmək imkanı yaradır.

Loyallığın artırılması: Bu proqram korporativ müştərilərlə uzunmüddətli əməkdaşlığı hədəfləyir. Belə ki, müştərilərin əməliyyatlarına əlavə fayda qataraq onlara bankın müxtəlif məhsul və xidmətlərindən daha geniş istifadə etmək imkanı yaradır. Beləliklə, müştərilər yalnız bir məhsul üzrə deyil, bir neçə məhsul üzrə də daha fəal və effektiv şəkildə fəaliyyət göstərərək bizneslərinə dəyər qata bilərlər.

Ətraflı məlumat üçün: https://kbl.az/bbpr

Birbank Biznes müştərilərində suallar yaranarsa, onlara istənilən vaxt canlı çat vasitəsilə də dəstək göstərilir. Sahibkarlara vaxta qənaət etmək imkanı verən Birbank Biznes sistemi haqqında ətraflı məlumat üçün https://bir.bank/bbfipr saytına keçid edin və ya 896 məlumat mərkəzinə zəng edin.

Vergi Məcəlləsinin 186-1.1-ci maddəsinə əsasən, aksizli malların istehsalçısı tərəfindən malların istehsal binasının hüdudlarından kənara buraxılmasına və ya məcburi nişanın alınmasına görə vergi hesablanmışdırsa, həmin malların xarab olması, yaxud istifadə müddətinin bitməsi və ya digər səbəblərdən geri qaytarılması zamanı hesablanmış aksiz malların qaytarıldığı hesabat dövründə azaldılır.

Qanunvericiliyin bu tələbini  vergi eksperti İsmayıl Bağırov nümunələr əsasında izah edir. 

Misal 1

Vergi ödəyicisi 2024-cü ilin yanvar ayında 5.000 litr pivə istehsal edib və bu malın hamısını istehsal binasının hüdudlarından kənara çıxarıb. Buna görə 2.000 manat aksiz vergisi hesablanıb:
5.000 x 0,4 = 2.000 manat.

Lakin 2024-cü ilin may ayında müəyyən səbəblərdən həmin pivənin 2.000 litri geri qaytarılıb. Bu halda, ödəyici may ayının aksiz bəyannaməsində aksiz vergisini 800 manat azaldacaq:
2000 x 0,4 = 800 manat.

Vergi Məcəlləsinin 186-1.2-ci maddəsində göstərilib ki, aksizli malların istehsalçısı tərəfindən malların istehsal binasının hüdudlarından kənara özünə məxsus obyektlərə buraxılmasından sonra həmin malların xarab olması, yaxud istifadə müddətinin bitməsi səbəbindən geri qaytarılması zamanı vergi ödəyicisi həmin malların aktlaşdırılması və hesablanmış verginin azaldılması üçün vergi orqanına müraciət edir. Müraciətedilmə tarixindən 5 iş günü müddətində vergi orqanının məsul şəxslərinin iştirakı ilə həmin mallar aktlaşdırılır.

Misal 2

Aksizli malların istehsalçısının istehsal binasından kənarda yerləşən anbarlarında xarab olmuş mallar 2023-cü ilin oktyabr ayında geri qaytarılıb. Həmin ayın 11-də vergi ödəyicisi bu malların aktlaşdırılması və hesablanmış verginin azaldılması üçün vergi orqanına müraciət edir. Vergi orqanının məsul şəxslərinin iştirakı ilə həmin mallar müraciətedilmə tarixindən, yəni oktyabrın 11-dən 5 iş günü müddətində aktlaşdırılır.

Vergi Məcəlləsinin 186-1.3-cü maddəsinə əsasən, xarab olmuş, yaxud istifadə müddəti bitmiş məhsullara görə aksizin azaldılması müvafiq aktın tərtib edildiyi hesabat dövründə həyata keçirilir və vergi hesabatı təqdim edilərkən tərtib olunan akt vergi orqanına təqdim edilir. Xarab olmuş, yaxud istifadə müddəti bitmiş məhsullar məhv edildikdə, həmin məhsulların istehsalı zamanı əvəzləşdirilmiş aksizin büdcəyə hesablanması həyata keçirilir

Misal 3

Vergi ödəyicisi 2024-cü ilin iyul ayında elektron qaimə-faktura əsasında 5.000 litr içməli spirt alıb və həmin spirtdən hesabat dövründə 0,5 litrlik 12.000 ədəd araq istehsal edərək istehsal binasının hüdudlarından kənara buraxıb. Həmçinin, arağın bir hissəsi xarab olduğuna görə iyul ayında müvafiq akt tərtib olunub və həmin məhsul məhv edilib. Vergi hesabatı verilərkən tərtib olunan akt vergi orqanına təqdim edilib. Bu halda vergi ödəyicisinin aksiz üzrə vergi öhdəliyini müəyyən edək.

Vergi ödəyicisinin aldığı spirtə görə ödədiyi aksizin məbləği 24.000 manat təşkil edir:
5.000 x 4,8 = 24000 manat.

İstehsal edilən aksizli malın əvvəlcə həcmi (kəmiyyəti) müəyyənləşdirilir:
12000 x 0,5 = 6.000 litr.

Həmin miqdarı aksizin dərəcəsinə vuraraq hesablanmalı olan aksizin məbləğini tapırıq:
6.000 x 4,8 = 28.800 manat.

Tutaq ki, məhv edilmiş mala görə 1.000 manat aksiz vergisi əvəzlədirilib. Bu halda vergi ödəyicisi malı alarkən ödədiyi aksizin məbləği ilə onun hesabat ayında hesabladığı aksiz məbləği arasındakı fərq və məhv edilmiş mala görə 1.000 manat əvəzləşdirilmiş aksizin məbləğini nəzərə aldıqda, vergi ödəyicisinin aksiz vergisi öhdəliyi 5.800 manat təşkil edəcək:
28.800 – (24.000 – 1.000) = 5.800 manat.

Vergi Məcəlləsinin 186-1.4-cü maddəsinə görə, bu Məcəlləsinin 190.1.1 – 190.1.3-cü maddələrində göstərilən aksizli malların istehsalçısı olan hüquqi şəxs ləğv edildikdə və ya fərdi sahibkarın fəaliyyətinə xitam verildikdə onların sahibliyində aktivləşdirilməmiş məcburi nişan qalarsa, vergi ödəyicisi həmin nişanları alarkən ödənilmiş aksiz məbləğlərini geri almaq hüququna malikdir.

Misal 4

Tütün məmulatları istehsal edən MMC 2024-cü ilin yanvar ayında 300.000 ədəd məcburi nişan alıb. Oktyabr ayında MMC ləğv olunub və sahibliyində 100.000 ədəd aktivləşdirilməmiş məcburi nişan qalıb. Bu halda ödəyici həmin aktivləşdirilməmiş 100.000 ədəd məcburi nişanlar üçün ödənilmiş aksiz məbləğlərini geri ala biləcək.

Vergi Məcəlləsinin 186-1.5-ci maddəsində isə göstərilib ki, aksiz dərəcələrində artım olduqda, məcburi nişan alarkən vergini aşağı dərəcə ilə ödəmiş vergi ödəyicisi dəyişikliyin qüvvəyə mindiyi tarixə sahibliyində olan aktivləşdirilməmiş məcburi nişanlara görə artırılmış dərəcəyə əsasən hesablanmış aksiz məbləği ilə əvvəlki dərəcəyə əsasən hesablanmış aksiz məbləği arasındakı fərqi dəyişikliyin qüvvəyə mindiyi ayı aksiz bəyannaməsində əks etdirməklə növbəti ayın 20-dən gec olmayaraq, idxal əməliyyatlarına münasibətdə isə həmin məcburi nişanlarla nişanlanmış malların idxal edildiyi vaxtı gömrük bəyannaməsində əks etdirməklə dövlət büdcəsinə ödəməlidir.

Misal 5

Tütündən hazırlanan siqaretlər üçün “AA” MMC 2024-cü ilin yanvar ayında 500.000 ədəd məcburi nişan alıb və buna görə 22.750 manat aksiz vergisi ödəyib. İyul ayında aksiz dərəcələrində artım olub. Artım olan tarixə ödəyicinin sahibliyində 100.000 ədəd aktivləşdirilməmiş məcburi nişan olub və buna görə MMC 5.000 manat əlavə aksiz məbləği hesablayıb. Ödəyici iyul ayının aksiz bəyannaməsində həmin fərqi göstərib, avqust ayının 20-dən gec olmayaraq dövlət büdcəsinə ödəyir.

Misal 6

Tütün məhsulları kombinatı 2024-cü ilin yanvar ayında 18.200 manat dəyərində 400.000 ədəd müxtəlif növ siqarilla üçün məcburi nişan alıb və il ərzində 30.000 ədəd müxtəlif növ siqarilla istehsal edib. Bu malların 20.000 ədədini istehsal binasının hüdudlarından kənara çıxarıb, qalanını isə binada saxlayıb. Sentyabr ayında Vergi Məcəlləsində dəyişiklik olduğu üçün aksiz dərəcələrində artım olub. Nəticədə aktivləşdirilməmiş məcburi nişanlara görə 9.000 manat fərq yaranıb. Bu vaxt müəssisə həmin 9.000 manat fərqi sentyabr ayının aksiz bəyannaməsində əks etdirməklə oktyabr ayının 20-dən gec olmayaraq dövlət büdcəsinə ödəməlidir.

Vergi Məcəlləsinin 186-1.6-cı maddəsinə əsasən, aksiz dərəcələrində azalma olduqda, məcburi nişan alarkən vergini yuxarı dərəcə ilə ödəmiş vergi ödəyicisi dəyişikliyin qüvvəyə mindiyi tarixə sahibliyində olan aktivləşdirilməmiş məcburi nişanlara görə azaldılmış dərəcəyə əsasən hesablanmış aksiz məbləği ilə əvvəlki dərəcəyə əsasən hesablanmış aksiz məbləği arasındakı fərqi dəyişikliyin qüvvəyə mindiyi ayın aksiz bəyannaməsində əks etdirməklə, idxal əməliyyatlarına münasibətdə isə həmin məcburi nişanlarla nişanlanmış malların idxalı üzrə tərtib edilmiş gömrük bəyannaməsində əks etdirməklə aksiz öhdəliyini azaldır.

Misal 7

Müəssisə 2024-cü ilin yanvar ayında elektron siqaretlər üçün 500 litr maye idxal edib və buna görə 50.000 manat aksiz vergisi ödəyib. Avqust ayında aksiz dərəcələrində azalma olub, nəticədə 5.000 manat fərq yaranıb. Bu zaman müəssisə həmin 5.000 manat azalmanı məcburi nişanlarla nişanlanmış malların idxalı üzrə tərtib edilmiş gömrük bəyannaməsində əks etdirməklə aksiz öhdəliyini azaldır.

Misal 8

Tütün məhsulları kombinatı 2024-cü ilin yanvar ayında 18.200 manat dəyərində 400.000 ədəd müxtəlif növ siqarilla üçün məcburi nişan alıb və il ərzində 300.000 ədəd müxtəlif növ məhsul istehsal edib və bu malların 200.000 ədədini istehsal binasının hüdudlarından kənara çıxarıb. Oktyabr ayında Vergi Məcəlləsində dəyişiklik olduğu üçün aksiz dərəcələrində azalma olub. Nəticədə aktivləşdirilməmiş məcburi nişanlara görə 11.000 manat fərq yaranıb. Bu vaxt müəssisə həmin 11.000 manat fərqi sentyabr ayının aksiz bəyannaməsində əks etdirməklə aksiz öhdəliyini azaldır.

Mənbə: vergiler.az