Qeyri-maddi aktivlərin hesabının müxabirləşməsi

posted in: Uncategorized | 0
102 №-li “Qeyri-maddi aktivlərin amortizasiyası (köhnəlməsi)” hesabı aşağıdakı hesablarla müxabirləşdirilir:
Debet üzrə Kredit üzrə
611№- Sair əməliyyat gəlirləri 103№-Qeyri maddi aktivlərlə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması
203 №-Tikinti müqavilələri üzrə bitməmiş tikinti işləri
202№- İstehsalat ehtiyatları
342№-Mühasibat uçotu siyasətində dəyişikliklər və əhəmiyyətli  səhvlər ilə bağlı mənfəət(zərər) üzrə düzəlişlər.
342№-Mühasibat uçotu siyasətində dəyişikliklər və əhəmiyyətli  səhvlər ilə bağlı mənfəət(zərər) üzrə düzəlişlər.

Qeyri-maddi aktivlərin amortizasiyası (köhnəlməsi) hesabı

posted in: Uncategorized | 0

 

102№-li “Qeyri-maddi aktivlərin amortizasiyası (köhnəlməsi)” hesabı müəssisənin mülkiyyətində olan qeyri-maddi aktivlərin köhnəl-məsi üzrə məlumatları ümumiləşdirmək üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Qeyri-maddi aktivlərin köhnəlməsinin həcmi onların ilk dəyərindən və səmərəli istifadə müddətindən asılı olaraq (müəssisəninfəaliyyət müddətindən artıq olmayaraq) müəyyən edilmiş normalar üzrə hər ay hesablanır.

Səmərəli istifadə müddətini müəyyən etmək mümkün olmayan qeyri-maddi aktivlərin köhnəlmə norması, on il müddətinə müəyyən edilir (müəssisənin fəaliyyət müddətindən artıq olmayaraq).

Qeyri-maddi aktivlər üzrə hesablanmış köhnəlmə məbləği istehsal məsrəflərini (tədavül xərclərini) uçota alan hesabların   debetində,   102№-li “Qeyri-maddi   aktivlərin amortizasiyası (köhnəlməsi)” hesabının kreditində əks etdirilir. Qeyri-maddi aktivlərin ayrı-ayrı obyektləri üzrə köhnəlmənin hesablanması onların səmərəli istifadə müddəti ərzində yerinə yetirilir.

Qeyri-maddi aktivlər xaric olduqda (satıldıqda, silindikdə, əvəzsiz olaraq verildikdə və s.) onlar üzrə hesablanmış köhnəlmə məbləği 102№-li “Qeyri-maddi aktivlərin amortizasiyası (köhnəlməsi)” hesabının debetindən, 611№-li “Sair əməliyyat gəlirləri” hesabının kreditinə silinir.

102№-li “Qeyri-maddi aktivlərin amortizasiyası (köhnəlməsi)” hesabı üzrə anali-tik uçot qeyri-maddi aktivlərin növləri və ayrı-ayrı obyektləri üzrə aparılır.

 

Qeyri-maddi aktivlərin xaric olmasının (silinməsinin) uçotu

posted in: Uncategorized | 0

Qeyri-maddi aktivin aşağıdakı hallarda tanınması dayandırılır:

(a) aktivin silinməsi (satışı) nəticəsində ; və ya

(b) aktivin istifadəsindən və ya onun silinməsindən (satışından) gələcəkdə iqtisadi səmərənin əldə ediləcəyi ehtimal olunmadığı halda.Qeyri-maddi aktivin tanınmasının dayandırılması nəticəsində mənfəət və ya zərər həmin aktivin silinməsindən (satılmasından) yaranan xalis daxilolmalarla aktivin balans dəyəri arasındakı fərq kimi muəyyən edilir. Qeyri-maddi aktivin tanınmasının dayandırılmasından yaranan mənfəət və ya zərər (“İcarə uzrə” 14 №-li Milli Muhasibat Ucotu Standartına əsasən satış və ya geriya icarə ilə bağlı başqa tələbin movcud olması halı istisna olmaqla) mənfəət və ya zərər haqqında hesabatda tanınmalıdır. Qeyri-maddi aktivin tanınmasının dayandırılmasından yaranan mənfəət sair əməliyyat gəliri kimi təsnifləşdirilməlidir.Əgər bu Standartın 20-ci maddəsində oz əksini tapmış tanınma prinsipinə əsasən, muəssisə qeyri-maddi aktivin bir hissəsinin yeni hissə ilə əvəz edilməsinə cəkilən məsrəfi aktivin balans dəyərində tanıyarsa, bu zaman muəssisə həmin aktivin əvəz edilmiş kohnə hissəsinin balans dəyərinin tanınmasını dayandırmalıdır.

Əgər muəssisə aktivin əvəz edilmiş kohnə hissəsinin balans dəyərini muəyyən edə bilmirsə, bu zaman muəssisə əvəz edilmiş kohnə hissənin alış tarixinə olan və ya onun daxili imkanlar hesabına yaradılması tarixinə olan ilkin dəyərinin əvəzinə yeni hissəyə cəkilən məsrəfin dəyərini tətbiq edə bilər. Qeyri-maddi aktivlərin silinməsindən (satışından) əldə edilən məbləğ ilkin olaraq ədalətli dəyərlə tanınır. Əgər qeyri-maddi aktivlə bağlı odəniş təxirə salınarsa, satışdan əldə edilən məbləğ ilkin olaraq pul vəsaitlərinin ekvivalentilə ifadə olunan alış qiymətilə tanınmalıdır.

Satışdan əldə edilən məbləğin nominal dəyəri ilə pul vəsaitlərinin ekvivalentilə ifadə olunan alış qiyməti arasındakı olan fərq “Gəlirlər uzrə” 6 №-li Milli Muhasibat Ucotu Standartına əsasən effektiv faiz gəliri kimi tanınır. Məhdud istifadə muddətli qeyri-maddi aktivdən istifadə edilmədikdə, onun amortizasiyası, həmin aktiv tam kohnəlməyənədək və ya satış ucun saxlanılan aktiv kimi təsnifləşdirilməyənədək dayandırılmır. Hesabatları Standartına əsasən, muəssisə satış ucun saxlanılan aktivlər kimi təsnif edilən uzunmuddətli aktivləri onların balans dəyəri və onların ədalətli dəyərindən satış xərclərini cıxdıqdan sonra qalan dəyərin arasında ən az dəyəri secməklə qiymətləndirməlidir. Bu fərq belə aktivlərin ucotunu sadələşdirir.

*38 №-li Muhasibat Ucotunun Beynəlxalq Standartı aşağıdakı informasiyanın açıqlamasını alqışlayır, lakin tələb etmir:

(a) hər hansı tam amortizasiya olunmuş, lakin hələ də istifadədə olan qeyrimaddi aktivin təsviri; və

(b) muəssisə tərəfindən nəzarət olunan, lakin bu standartın tanınma kriteriyalarına uyğun gəlmədiyinə gorə və ya “Qeyri-maddi aktivlər” haqqında 38 №-li Muhasibat Ucotunun Beynəlxalq Standartı 1998-ci ildə quvvəyə minməmişdən oncə yaradıldığına gorə aktiv kimi tanınmayan əhəmiyyətli qeyri-maddi aktivlərin qısa təsviri.

12 №-li Milli Muhasibat Ucotu Standartı ozundə belə bir muddəanı əks etdirmir. Butun Milli Muhasibat Ucotu Standartlarını muşayiət edən Şərhlər və Tovsiyyələr sənədi butun lazımi izahatları ozundə əks etdirir.

Müəssisənin daxili imkanları hesabına yaradılmış qeyri-maddi aktivlər

posted in: Uncategorized | 0

Müəssisənin daxili imkanları hesabına yaradılmış qeyri-maddi aktivlərin tanınma meyarlarına uyğun gəlməsini qiymətləndirmək məqsədilə qeyri-maddi aktivlərin yaradılması aşağıdakı mərhələlərdən ibarətdir:

(a) tədqiqat fazası;
(b) təcrübə-konstruktor işləri fazası.

“Tədqiqat” və “təcrübə-konstruktor işləri” anlayışlarının müəyyən edilməsinə baxmayaraq, “tədqiqat fazası” və “təcrübə-konstruktor işləri fazası” bu Standartın məqsədləri baxımından daha geniş anlayışa malikdir.

Əgər müəssisə daxili imkanlar hesabına qeyri-maddi aktivi yaratmaq üçün layihənin tədqiqat fazasını təcrübə-konstruktor işləri fazasından fərqləndirə bilmirsə, bu zaman həmin layihə üzrə sərf olunmuş bütün məsrəflər müəssisə tərəfindən yalnız tədqiqat
fazasının məsrəfləri kimi hesab edilməlidir.