Blog Full

Ölkəmizdə mövcud ailə qanunvericiliyinə əsasən nikah rəsmi dövlət qeydiyyatına alındıqdan sonra tərəflər arasında nikahla bağlı hüquq münasibətləri yaranır. Bəs kimlərlə nikah bağlana bilməz? Mövzuya keçməzdən əvvəl qeyd edək ki, nikah kişi ilə qadının ailə qurmaq məqsədilə dövlət qeydiyyatına alınan könüllü ittifaqıdır. Anlayışı da nəzərə almaqla, mövzunu daha da anlaşılan məzmunda təqdim edirik.

• Anlayışdan da göründüyü kimi nikah eyni cinsli şəxslər arasında bağlanıla bilməz.
• Üzrlü səbəb istisna olmaqla, nikaha daxil olanların 18 yaşı olmalıdı. Üzrlü səbəb halında isə bu yaş 1 il azaldıldığı üçün aşağı yaşda şəxslərin nikahı qadağandır və məsuliyyətə səbəb olur.
• Yaxın qohumların nikahı qadağandır. Yəni valideynlər və uşaqlar, baba-nənə və nəvələr, doğma və ögey (ümumi ata və anası olan) qardaş və bacılar birgə nikaha girə bilməz.
• övladlığa götürənlər və övladlığa götürülənlər də birgə nikaha girə bilməz.

2025-ci il 1 iyuldan etibarən.

• qardaşların və (və ya) bacıların ümumi bioloji baba və (və ya) nənəsi olan uşaqları.
• bioloji qohumluğu olan əmi (dayı) və qardaş (bacı) qızı, həmçinin bibi (xala) və qardaş (bacı) oğlu birgə nikaha girə bilməyəcək.
• başqası ilə nikahda olan şəxslər boşanmadan yeni biri ilə nikaha girə bilməz.
• Nikaha girməzdən əvvəl tibbi müayinə tələbi olduğu üçün müayinədən imtina edənlər nikahdan məhrum edilir.
• ölkə ərazisində qanunsuz olan əcnəbilər və ya vətəndaşlığı olmayan şəxslərlə nikah qadağandır.
• ruhi xəstəlik və ya əqli gerilik nəticəsində məhkəmə tərəfindən fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edilən şəxslər nikaha girə bilməz.
• nikaha girmək istəməyən şəxslə məcburi nikah qadağandır.
• şəxsin nikaha girmək niyyəti olmadıqda, onunla nikah bağlanarsa, həmin nikah etibarsız sayılır.
• əri-arvadı itkin düşsə yaxud öldüyü ehtimal edilsə də, məhkəmə qaydasında bu faktın öz təsdiqini tapmadığı hallarda, itkin düşmüş yaxud ölmüş hesab edilən şəxsin əri-arvadı ilə nikah qadağandır.

Göründüyü kimi, nikaha girməzdən əvvəl dəqiq bilinməli nüanslar çoxluq təşkil edir. Odur ki, bu kimi halları da nəzərə aldıqdan sonra nikaha girmək mümkündür.

Müəllif: Praktiki Hüquqşünas | Şəhriyar Həbilov

Vergi Məcəlləsinin 168.1.5-ci maddəsinə əsasən, bu maddədə göstərilən xidmətlər üzrə işlərin və ya xidmətlərin alıcısının yerləşdiyi və ya qeydiyyatda olduğu, təsis edildiyi, işlər və ya xidmətlər alıcının daimi nümayəndəliyi ilə bilavasitə bağlı olduğu halda, həmin daimi nümayəndəliyin olduğu yer ƏDV məqsədləri üçün işlərin görüldüyü və ya xidmətlərin göstərildiyi yer sayılır. 

Bəs qeyri-rezidentə göstərilən xidmətlərə görə əldə edilən gəlirlər ƏDV-yə hansı formada cəlb olunur? Bu suala “Turan” Tədris Mərkəzinin təlimçisi və iqtisadçı-ekspert Mahmud Abasquliyev aydınlıq gətirir: 

Qeyri-rezidentlərə göstərilən xidmətlərə görə əldə edilən gəlirlərin ƏDV-yə cəlb olunmasının 3 halı mümkündür. Vergi Məcəlləsinin 159.2-ci maddəsində göstərilib ki, bu fəslin müddəalarına uyğun olaraq vergidən azad edilən malların göndərilməsindən, işlərin görülməsindən və xidmətlərin göstərilməsindən başqa, müstəqil sahibkarlıq fəaliyyəti və ya hüquqi şəxs yaratmadan birgə sahibkarlıq fəaliyyəti çərçivəsində malların göndərilməsi, işlərin görülməsi və xidmətlərin göstərilməsi bu Məcəllənin 167-ci və ya 168-ci maddələrinə uyğun olaraq Azərbaycan Respublikasının ərazisində həyata keçirilirsə, vergi tutulan əməliyyatlar sayılır. Məcəllənin 168-ci maddəsinə əsasən, Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda xidmətlər göstərilməsi və ya işlər görülməsi vergi tutulan əməliyyatlara daxil edilmir.

Birinci hal

Rezident müəssisə qeyri-rezidentə Azərbaycan Respublikasının hüdudları daxilində xidmət göstərərsə, o zaman rezidentin aldığı xidmət haqqının məbləği ƏDV bəyannaməsində əks etdirilərək 18% dərəcə ilə vergiyə cəlb olunacaq.

Misal 1: “AA” MMC İtaliyada fəaliyyət göstərən şirkətə (qeyri-rezident) Azərbaycan Respublikası daxilində hüquq sahəsində xidmət göstərib. Həmin şirkət İtaliyadakı bank hesabından MMC-nin Azərbaycandakı bank hesabına 10.000 manat xidmət haqqı və 1800 manat (cəmi 11.800 manat) əlavə ödəniş edib. Bu zaman “AA” MMC ƏDV bəyannaməsinin Əlavə 3-də həmin məbləğin 1800 manatını ayıraraq dövlət büdcəsinə öhdəliyi formalaşdıracaq.
Büdcəyə ƏDV öhdəliyi: (11.800 : 118%) x 18% = 1.800 manat.

İkinci hal

Əgər rezident müəssisə qeyri-rezidentə onlayn qaydada xidmət göstərərsə, rezidentin bank hesabına qeyri-rezidentin ödədiyi məbləğ ƏDV-yə 0 faiz dərəcəsi ilə cəlb olunur.

Misal 2: “BB” MMC İtaliya şirkətinə onlayn qaydada internet üzərindən treninq xidmətləri göstərib. Bu zaman İtaliyadakı müəssisə Azərbaycandakı rezidentə 11.800 manat xidmət haqqı ödəyib. Belə olan halda, “BB” MMC həmin məbləği 0 faiz dərəcəsi ilə ƏDV-yə cəlb edəcək və ƏDV bəyannaməsinin Əlavə 4-də göstərəcək.
ƏDV 0% üzrə öhdəlik = 11.800 x 0% = 0 manat.

Üçüncü hal

Əgər Azərbaycan Respublikasının rezidenti qeyri-rezidentin öz ölkəsində qeyri-rezidentə xidmət göstərərsə, o zaman həmin xidmətə görə aldığı məbləği ƏDV-yə cəlb etməyəcək. Bu, ƏDV-yə cəlb olunmayan əməliyyat sayılır.

Misal 3: “AA” MMC İtaliyaya gedərək oradakı müəssisənin əməkdaşlarına treninqlər keçib. Bunun müqabilində şirkətin bank hesabına 11.800 manat vəsait daxil olub. Bu zaman həmin məbləği ƏDV bəyannaməsinin Əlavə 3 hissəsinin 2-ci bölməsində ƏDV-yə cəlb olunmayan vəsait kimi göstərərək bəyannaməni təqdim edəcək.

Mənbə: vergiler.az

“Azərbaycan Mühasiblər Məktəbi”nin “Mənfəət vergisi və bəyannamə tərtibatında problemlərin həlli” mövzusunda təşkil etdiyi ödənişsiz vebinara qoşula bilməyənlər, keçid edərək video yazını izləyə bilərlər.

Vebinarın təqdimatçısı Azər Qənbərov Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində “Dövlət maliyyəsində vergi siyasəti”, “Vergi müqavilələri”, “Vergi auditi”,  “Rəqəmsal iqtisadiyyat və vergiqoyma”, “Vergiqoymanın prinsipləri” fənlərini tədris edir. Eyni zamanda “Azərbaycan Mühasiblər Məktəbi”ndə vergi üzrə təlimçi olaraq fəaliyyət göstərir. Dövlət İmtahan Mərkəzində PMS imtahanları üzrə ekspertdir.

Azercell şirkətində Vergi hesabatları bölümünün rəhbəridir. İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətində “Biznesə başlama, vergi və hesabatlılıq” üzrə işçi qrupunun üzvüdür.

SOCAR Baş ofisində Vergilər Departamentində rəis müavini vəzifələrində çalışmışdır. Vergi qanunvericiliyinin tətbiqinə dair 50-dən artıq məqalənin müəllifidir. Peşəkar Mühasib Sertifikat imtahanını hər iki sektor üzrə müvəffəqiyyətlə vermişdir. “CİMA və ACCA” üzrə “Diplom Performance Management” və “DİPİFR” beynəlxalq diplomların, həmçinin Daxili audit Sertifikatının sahibidir.

Azərbaycanda ilk dəfə mənfəət vergisinin SAP ERP sistemində avtomatlaşdırılması və vergi uçotu ilə maya dəyərinin, gəlir və xərclərin uçotunun, eləcə də vergi registrlərinin düzgün formalaşması üzrə layihənin rəhbəridir.

Vergi auditi və daxili audit üzrə 15 ildən çox təcrübəyə malikdir.

Kanalımıza abunə olmaqla, qoşula bilmədiyiniz vebinarları yenidən izləyə bilərsiniz: https://www.youtube.com/@muhasiblermektebi

Peşəkar Mühasib Sertifikatı imtahanına hazırlıq kursları

Mühasibat kursları

Vergi kursları

Mühasiblər üçün Excel kursları

Əlaqə:

Hüquqi şəxsin yenidən təşkili prosesi ilə bağlı məlumat almaq istəyirəm. Hüquqi şəxsin tərkibindən başqa bir hüquqi şəxsin ayrılması və təsisçi, direktor dəyişikliyi edildikdə bunu rəsmiləşdirmək üçün hansı sənədlər tələb olunur? Bununla bağlı zəruri prosedurlar necə həyata keçirilməlidir?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, hüquqi şəxslərin təsis sənədlərinə edilən hər bir dəyişiklik, eləcə də qeydə alınmış faktların hər bir sonrakı dəyişikliyi qeydiyyata alınmalı, həmin dəyişikliyin qeydiyyata alınması üçün bu dəyişikliyin baş verdiyi andan 40 gündən gec olmayaraq qeydiyyat orqanına ərizə ilə müraciət edilməlidir. Ərizədə baş vermiş dəyişiklik göstərilməli və həmin dəyişikliyi təsdiq edən sənədlər təqdim olunmalıdır. Təsisçi dəyişikliyinin dövlət qeydiyyatına alınması üçün yeni təsisçinin (təsisçilərin) qərarı, yeni təsisçinin şəxsiyyətini təsdiq edən sənədin surəti, dəyişikliyi təsdiq edən sənəd (alğı-satqı, bağışlama, dəyişmə müqavilələri) müvafiq ərizə forması ilə birlikdə hüquqi şəxsin qeydiyyatda olduğu vergi orqanına təqdim edilməlidir.

Qeyd edək ki, rezident hüquqi şəxsdə təsisçi dəyişikliyi həmin hüquqi şəxsin təsisçiləri tərəfindən iştirak paylarının digər təsisçilərə təqdim edilməsi (satılması) anlamını verir.

Vergi Məcəlləsinin 96.5-ci və 104.6-cı maddələrinə əsasən, şəxsin nizamnamə kapitalındakı iştirak payı və ya səhmlər xalis aktivlərin iştirak payı və ya səhmlərə mütənasib dəyərindən yuxarı qiymətə təqdim olunduqda faktiki təqdimetmə qiyməti ilə nizamnamə kapitalındakı iştirak payının və ya səhmin nominal dəyəri arasındakı fərq, iştirak payı və ya səhmlər xalis aktivlərin iştirak payı və ya səhmlərə mütənasib dəyərindən aşağı qiymətə (güzəştli qiymətlə) təqdim edildikdə isə alğı-satqı müqaviləsinin bağlandığı tarixə xalis aktivlərin mütənasib dəyəri ilə nizamnamə kapitalındakı iştirak payının nominal dəyəri arasındakı fərq vergiyə cəlb edilən gəlirdir. İştirak payları və ya səhmlər nominal qiymətdən yuxarı qiymətə alınmışdırsa, həmin iştirak paylarının və ya səhmlərin təqdim olunması zamanı gəlirdən çıxılan xərclər bu aktivlərin faktiki satınalma qiyməti ilə nəzərə alınır.

Təsisçi fiziki şəxs olduqda, Vergi Məcəlləsinin 101.2-ci maddəsinə uyğun olaraq, 14 faiz, hüquqi şəxs olduqda isə həmin Məcəllənin 105.1-ci maddəsinə əsasən, 20 faiz dərəcə ilə vergiyə cəlb edilir. Əlavə olaraq bildiririk ki, Vergi Məcəlləsində qeyd olunan vergi güzəştlərinə əsasən, vergi ödəyicisinin azı 3 (üç) il ərzində mülkiyyətində olan iştirak payının və ya səhmin təqdim edilməsindən əldə olunan gəlirlərinin 50 faizi gəlir və mənfəət vergisindən azaddır.

Mülki Məcəllənin 55-ci maddəsinin müddəalarına əsasən, hüquqi şəxsin yenidən təşkili (birləşmə, qoşulma, bölünmə, ayrılma, çevrilmə) onun təsisçilərinin (iştirakçılarının) və ya hüquqi şəxsin nizamnamə ilə vəkil edilmiş orqanının qərarı ilə həyata keçirilə bilər. Həmin Məcəllənin 55.2-ci maddəsinə əsasən, qanunla müəyyənləşdirilmiş hallarda hüquqi şəxsin bölünməsi və ya tərkibindən bir və ya bir neçə hüquqi şəxsin ayrılması şəklində yenidən təşkili məhkəmənin qərarı ilə həyata keçirilir.

Mülki Məcəllənin 55.3-cü maddəsinə əsasən, məhkəmə hüquqi şəxsin kənar idarəçisini təyin edir və ona hüquqi şəxsi yenidən təşkil etməyi tapşırır. Kənar idarəçinin təyin edildiyi andan hüquqi şəxsin işlərini idarə etmək səlahiyyətləri ona keçir. Kənar idarəçi məhkəmədə hüquqi şəxsin adından çıxış edir, bölünmə balansını tərtib edib baxılmaq üçün onu yenidən təşkil nəticəsində yaranan hüquqi şəxslərin nizamnamələri ilə birlikdə məhkəməyə verir. Məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı, qanunvericiliyin tələblərinə riayət edilməklə, yeni yaranan hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatına alınması üçün əsasdır. Həmin Məcəllənin 93.2-ci maddəsinə əsasən, cəmiyyət iştirakçısının öz payını (onun bir hissəsini) üçüncü şəxslərə özgəninkiləşdirilməsinə yol verilir. Mülki Məcəllənin 93.3-cü maddəsinə əsasən, cəmiyyətin iştirakçıları iştirakçının payını (onun bir hissəsini) öz paylarının miqdarına mütənasib surətdə satın almaqda üstünlük hüququna malikdirlər. Cəmiyyətin iştirakçısı öz payını (onun bir hissəsini) özgəninkiləşdirmək istədikdə həmin payın (onun bir hissəsinin) satın alınmasını ilkin olaraq digər iştirakçılara təklif etməlidir. Əgər iştirakçılar xəbərdar edildikləri gündən bir ay ərzində və ya cəmiyyətin nizamnaməsində və ya onun iştirakçılarının razılaşmasında nəzərdə tutulan başqa müddətdə öz üstünlük hüququndan istifadə etməzlərsə, iştirakçının payı üçüncü şəxsə özgəninkiləşdirilə bilər.

Yenidən təşkil edilmiş hüquqi şəxsin dövlət qeydiyyatına alınması üçün təqdim edilməli sənədlər ilə bağlı “Vergi ödəyicilərinə göstərilən xidmətlərin vahid standartları” faylını yükləməklə (1.1.3. bənd) məlumat ala, aydın olmayan məqamlar barədə Dövlət Vergi Xidmətinin Çağrı Mərkəzinə (195-1) və vergi ödəyicilərinə xidmət mərkəzlərinə müraciət edə bilərsiniz.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 13.2.16.6-cı, 96.5-ci, 99.3.8-ci, 101.2-ci, 102.1.27-ci, 104.6-cı, 106.1.19-cu maddələri və “Hüquqi şəxsin dövlət qeydiyyatına alınması və dövlət reyestri haqqında” Qanunun 9.1-ci və 9.2-ci maddələri

Mənbə: vergiler.az