Blog Full

Yazının əvvəlki hissəsi ilə buradan ( I HİSSƏ ) tanış olmaq olar.

4. Məzuniyyət dövrü üçün orta əməkhaqqı hesablanarkən nəzərə alınan və alınmayan qazanclar

Əmək Məcəlləsinin 139-cu maddəsində məzuniyyət haqqı ödənilərkən nəzərə alınan əməkhaqqı növləri müəyyən edilib. Həmin maddəyə əsasən, məzuniyyət vaxtı üçün ödənilən orta əməkhaqqı hesablanarkən bu Məcəllənin 154-cü maddəsinin I hissəsi ilə müəyyən edilmiş əməkhaqqı anlayışına daxil olan bütün növ ödəmələr nəzərə alınır. Həmçinin, məzuniyyət vaxtı üçün orta əməkhaqqının hesablanması zamanı nəzərə alınan və alınmayan ödənişlərin geniş siyahısı, habelə məzuniyyət vaxtı üçün orta əməkhaqqının əmsallaşdırılması qaydası Nazirlər Kabinetinin 1999-cu il 25 avqust tarixli 137 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilib. Həmin qərara əsasən, əmək, təhsil və yaradıcılıq məzuniyyəti dövründə saxlanılan orta əməkhaqqı nəzərə alınan qazanc növləri kimi müəyyən olunub. Bu baxımdan, nümunədə qeyd edilən iyul və avqust ayları üzrə ödənilmiş məzuniyyət haqları da hesablamada nəzərə alınacaq. Nəticədə son 12 ayın cəmi gəliri 15.065 manat olacaq.

Qeyd edilənləri nəzərə almaqla, nümunə üzrə məzuniyyət dövrü üçün orta əməkhaqqının hesablanmasına baxaq.

Son 12 aylıq dövrün nəzərə alınan qazancı: 15.065 manat;
Orta aylıq əməkhaqqı: 15.065 : 12 ay = 1.255,42 manat;
Orta gündəlik əmək haqqı: 1.255,42 : 30.4 = 41.30 manat;
Məzuniyyət dövrü üçün orta əməkhaqqı: 41.30 x 56 = 2.312,61 manat.

5. 12 aydan az işləyib məzuniyyətə çıxanların məzuniyyət haqqının hesablanması qaydası

12 təqvim ayından az işləyib məzuniyyətə çıxan işçinin orta aylıq əməkhaqqı onun faktiki işlədiyi tam təqvim aylarına əsasən hesablanır.

Misal 3: Sentyabrın 15-dən yeni işə başlayan müəllimin tədris ilində aldığı əməkhaqqı aşağıdakı kimi olub:

Müəllimin iyulun 1-dən 56 təqvim günü müddətinə əmək məzuniyyətinə çıxdığını nəzərə alaraq, məzuniyyət dövrü üçün orta əməkhaqqının hesablanmasına baxaq. Nümunədəki müəllim 12 təqvim ayından az işləyərək məzuniyyətə çıxdığı üçün onun məzuniyyət dövründə orta əməkhaqqı, faktiki olaraq, işlədiyi tam təqvim ayları əsasında hesablanacaq. Yəni hesablamada sentyabr ayı nəzərə alınmayacaq. Bu zaman oktyabr -iyun aylarını əhatə edən dövrlər üzrə gəlirlərə əsasən hesablama aparılacaq:

Oktyabr – iyun ayları üzrə nəzərə alınan cəmi qazanc: 11.730 manat;
Orta aylıq əməkhaqqı: 11.730 manat : 9 ay = 1.303,33 manat;
Orta gündəlik əməkhaqqı: 1.303,33 : 30.4 = 42.87 manat;
Məzuniyyət dövrü üçün orta əməkhaqqı: 42.87 x 56 = 2.400,88 manat.

Məzuniyyət günlərinin əməkhaqqını müəyyən etməkdən ötrü məzuniyyətdən əvvəlki 12 təqvim ayının əməkhaqqının cəmlənmiş məbləğini 12-yə bölməklə orta aylıq əməkhaqqının məbləği tapılır və alınan məbləği ayın təqvim günlərinin orta illik miqdarına – 30,4-ə bölmək yolu ilə bir günlük əməkhaqqının məbləği müəyyən edilir. Bu qayda ilə müəyyən edilmiş bir günlük əməkhaqqının məbləği məzuniyyət müddətinin təqvim günlərinin sayına vurulur.

Sonda bir məqamı da qeyd edək ki, işçiyə məzuniyyət vaxtı üçün orta əməkhaqqı məzuniyyətin başlanmasına ən geci 3 gün qalmış ödənilir.

Mənbə: vergiler.az

Bu ilin I yarısında Azərbaycanda sifarişçi təsərrüfat subyektlərinə göstərilən auditor xidmətlərinin ümumi dəyəri ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 12,4 % artıb.

Bu barədə Auditorlar Palatası Şurasının iclasında məlumat verilib.

Bildirilib ki, həmin müddətdə bağlanılan müqavilələrin ümumi sayı da 12,8 % artıb. Ümumilikdə icra olunmuş 3 521 müqavilədən 2 387-si məcburi (67,8 %), 1 134-ü isə (32,2 %) könüllü audit üzrə bağlanıb.

Palata Şurasının qərarına əsasən, auditor təşkilatlarının rəhbərlərinə və sərbəst auditorlara Beynəlxalq Audit Standartları və Peşəkar Mühasiblərin Beynəlxalq Etika Məcəlləsinin tələblərinə uyğun olaraq keyfiyyətli xidmət göstərmək, fəaliyyətlərində şəffaflığı artırmaq, haqsız rəqabət və dempinq hallarına yol verməmək tapşırılıb.

Mənbə: report.az

Bu il yanvarın 1-nə Maliyyə Monitorinqi Xidmətinin (MMX) Şübhəli Əməliyyatların Monitorinqi Sistemində (ŞƏMS) qeydiyyatdan keçmiş öhdəlik daşıyan şəxslərin sayı 1 593 vahid təşkil edib.

Bu barədə MMX-ya istinadən xəbər verilir.

Məlumata görə, bu, ötən il yanvarın 1-i ilə müqayisədə 80 % çoxdur.

Qeydiyyatdan keçmiş öhdəlik daşıyan şəxslərin 47,3 %-i və yaxud 754-ü mühasibat və vergi məsləhəti xidməti göstərən şəxslər, 268-i hüquq xidməti göstərən şəxslər, 219-u audit xidməti göstərən şəxslər, 104-ü rieltorlar, 84-ü vəkil fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslər, 58-i bank olmayan kredit təşkilatları, 22-si bank, 17-si maliyyə lizinqi xidməti göstərən şəxslər, 14-ü ödəniş təşkilatları, 14-ü investisiya şirkətləri, 10-u elektron pul təşkilatları, 7-si lombardlar, 5-I həyatın yığım sığortası fəaliyyəti ilə məşğul olan sığorta təşkilatları, 5-i kredit ittifaqları, 3-ü valyuta mübadiləsi fəaliyyətinə lisenziya almış şəxslər, 3-ü virtual aktiv xidməti təminatçıları, 2-si həyatın yığım sığortası fəaliyyəti ilə məşğul olan sığorta vasitəçiləri, 2-si investisiya fondu, hər birindən 1 dənə olmaqla həyatın yığım sığortası fəaliyyəti ilə məşğul olan təkrarsığorta təşkilatları, mərkəzi depozitar, notarius və poçt rabitəsinin milli operatoru olub.

Xatırladaq ki, MMX ölkə Prezidentinin 25 may 2018-ci il tarixli fərmanı ilə yaradılıb, dövlət başçısının 18 iyul 2018-ci il tarixli fərmanı ilə isə qurumun nizamnaməsi və strukturu təsdiq edilib. Onun nizamnamə kapitalı 10 min manatdır. Xidmətin əsas məqsədi cinayət yolu ilə əldə edilmiş pul vəsaitlərinin, əmlakın leqallaşdırılmasının və terrorçuluğun maliyyələşdirilməsinin qarşısını almaq üçün qanunla müəyyənləşdirilmiş tələblərə riayət olunmasına nəzarət etmək, bu sahədə vahid tənzimləməni həyata keçirmək, monitorinq iştirakçılarının, nəzarət və digər dövlət orqanlarının fəaliyyətini əlaqələndirmək, şəffaflığı və səmərəliliyi təmin etməkdir.

Mənbə: report.az

Əmək məzuniyyəti – işçinin normal istirahəti, əmək qabiliyyətinin bərpası, sağlamlığının mühafizəsi və möhkəmləndirilməsi üçün işdən ayrılmaqla öz mülahizəsi ilə istifadə etdiyi müddəti Əmək Məcəlləsində nəzərdə tutulandan az olmayan istirahət vaxtıdır. Əmək məzuniyyətinin müddəti təqvim günü ilə hesablanır. Bəs müəllimlərin məzuniyyət günləri nə qədərdir və buna görə nə qədər ödəniş ala bilərlər? 

Suallara əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov aydınlıq gətirir. 

1. Pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olanların əmək məzuniyyəti

Əmək Məcəlləsinin 118-ci maddəsi pedaqoji və elmi fəaliyyətlə məşğul olan işçilərin əmək məzuniyyətlərinin müddətlərini tənzimləyir. Həmin maddəyə əsasən, aşağıdakı işçilərə əmək məzuniyyəti 56 təqvim günü müddətində verilməlidir:

a) illik normanın üçdə bir hissəsindən az olmamaqla pedaqoji iş aparan təhsil müəssisələrinin rəhbər işçilərinə, tərbiyəçilərinə, təlimatçılarına, dərnək və musiqi rəhbərlərinə, konsertmeysterlərə, akkompaniatorlara, xormeysterlərə və başqa musiqi işçilərinə;

b) bütün ixtisas və adlardan olan müəllimlərə (məşqçi müəllimlərdən başqa);

c) uşaq birliyi rəhbərlərinə, magistrlərinə, praktik psixoloqlara, loqopedlərə, surdopedaqoqlara;

ç) təhsil müəssisələrinin tərbiyəçilərinə (ümumi təyinatlı internat tipli ümumtəhsil məktəblərinin, internat tipli liseylərin, internat tipli gimnaziyaların, inteqrasiya təlimli internat tipli ümumtəhsil məktəblərinin, xüsusi ümumtəhsil məktəblərinin, internat tipli xüsusi ümumtəhsil məktəblərinin və internat tipli sanator ümumtəhsil məktəblərinin tərbiyəçilərindən başqa), eşitmə kabinetlərinin təlimatçılarına, dərnək rəhbərlərinə, hərbi rəhbərlərə, bədən tərbiyəsi rəhbərlərinə;

d) sosial müdafiə orqanlarının və tibb müəssisələrinin bilavasitə pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olan işçilərinə;

e) elmi müəssisə və təşkilatların, habelə ali təhsil müəssisələrinin elmi tədqiqat bölmələrinin elmlər doktoru elmi dərəcəsi olan əməkdaşlarına, rəhbərlərinə və onların elmi işlər üzrə müavinlərinə, elmi katiblərinə;

ə) müvafiq elmi şuranın qərarı əsasında müstəqil elmi tədqiqat işləri aparan elmi işçilərə.

Aşağıdakı işçilərə əmək məzuniyyəti 42 təqvim günü müddətində verilməlidir:

a) uşaq evlərinin, məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin rəhbər işçilərinə, tərbiyəçilərinə, tərbiyəçi-müəllimlərinə, metodistlərə, defektoloqlara, loqopedlərə, musiqi rəhbərlərinə, psixoloqlara;

b) metodika kabinetlərinin və mərkəzlərinin rəhbərlərinə, metodistlərinə və təlimatçılarına;

c) ümumi təyinatlı internat tipli ümumtəhsil məktəblərinin, internat tipli liseylərin, internat tipli gimnaziyaların, inteqrasiya təlimli internat tipli ümumtəhsil məktəblərinin, xüsusi ümumtəhsil məktəblərinin, internat tipli xüsusi ümumtəhsil məktəblərinin və internat tipli sanator ümumtəhsil məktəblərinin tərbiyəçilərinə;

ç) məktəbdənkənar uşaq müəssisələrinin dərnək rəhbərlərinə, kütləvi işçilərinə;

d) məşqçi müəllimlərə;

e) elmi müəssisə və təşkilatların, habelə ali təhsil müəssisələrinin elmi tədqiqat bölmələrinin fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi olan əməkdaşlarına, rəhbərlərinə və onların elmi işlər üzrə müavinlərinə, elmi katiblərinə.

Maddədən göründüyü kimi, bütün ixtisas və adlardan olan müəllimlərə əmək məzuniyyəti 56 təqvim günü müddətinə verilməlidir.

2. Müəllimlərin əmək məzuniyyətindən istifadə etmək hüququ

Əmək Məcəlləsinin 131-ci maddəsinin tələblərinə əsasən, işçinin birinci iş ili üçün əmək məzuniyyətindən istifadə etmək hüququ əmək müqaviləsinin bağlandığı andan etibarən altı ay işlədikdən sonra əmələ gəlir. İşçiyə altı ay işlədikdən sonra birinci iş ili bitənədək əmək məzuniyyəti ərizəsi əsasında işəgötürənlə razılaşdırıldığı vaxtda verilə bilər. İşçiyə işin ikinci və sonrakı illəri üçün məzuniyyət işəgötürənlə qarşılıqlı razılıqla müəyyən edilən vaxtda verilə bilər.

Göründüyü kimi, məzuniyyət işçinin və işəgötürənin qarşılıqlı razılığı əsasında müəyyən olunmuş vaxtda verilir. Lakin bilavasitə təlim-tədris prosesində iştirak edən pedaqoji işçilərə işə girdikləri vaxtdan asılı olmayaraq, əmək məzuniyyətləri, bir qayda olaraq, məktəblərdə yay tətili dövründə verilir.

Misal 1: Riyaziyyat müəllimi 2025-ci ilin mart ayında işə qəbul olunub. O, məzuniyyət hüququndan nə vaxt istifadə edə bilər?

Qeyd etdiyimiz kimi, bilavasitə təlim-tədris prosesində iştirak edən pedaqoji işçilərə əmək məzuniyyəti işə girdikləri vaxtdan asılı olmayaraq, məktəblərdə yay tətili dövründə verilir. Bu baxımdan, o, ilk iş ilində altı ay işləməyi gözləmədən yay tətili dövründə əmək məzuniyyətindən istifadə edəcəkdir. Müəllim işə girdiyi vaxtdan asılı olmayaraq, 1 iyul 25 avqust tarixləri aralığında 56 təqvim günü müddətinə əmək məzuniyyətində olacaqdır.

3. Müəllimlərin əmək məzuniyyətinin hesablanması qaydası

Məzuniyyət dövründə işçiyə orta əməkhaqqı ödənilir. Məzuniyyət dövrü üçün orta əməkhaqqının hesablanması qaydası Əmək Məcəlləsinin 140-cı maddəsində müəyyən olunub. Həmin maddəyə əsasən, məzuniyyət vaxtı üçün işçiyə ödənilən orta əməkhaqqı onun hansı iş ili üçün verilməsindən asılı olmayaraq, məzuniyyətin verildiyi aydan əvvəlki 12 təqvim ayının orta əməkhaqqına əsasən müəyyən edilir.

Misal 2: 5 ildir eyni məktəbdə müəllim işləyən şəxsin cari tədris ilində gəlirləri aşağıdakı kimi olub:

Qeyd etmişdik ki, məzuniyyət dövrü üçün orta əməkhaqqı məzuniyyətin verildiyi aydan əvvəlki 12 təqvim ayının orta əməkhaqqına əsasən müəyyən edilir. Müəllim 2024-cü il iyulun 1-dən avqustun 26-dək əmək məzuniyyətində olub və ona məzuniyyət dövrü üçün 2.200 manat orta əməkhaqqı hesablanıb ödənilib. Ödənilmiş orta əməkhaqqının 1.217,86 manatı iyul ayına, 982,14 manatı isə avqust ayına düşən məzuniyyət günlərinin orta əməkhaqqıdır. Avqust ayında işçiyə işlədəyi günlər üçün 135 manat əməkhaqqı ödənilib.

Mənbə: vergiler.az