Blog Full

İşəgötürənin işçi qarşısında öhdəliklərindən biri də müəssisənin ləğv edildiyi halda işçiyə qanunla müəyyən olunmuş müavinətin verilməsidir. Mövzunu əmək qanunvericiliyi eksperti Nüsrət Xəlilov şərh edir.

Hü­qu­qi şəxs ləğv edi­lər­sə və ya hü­qu­qi şəxs ol­ma­dan sa­hib­kar­lıq fəa­liy­yə­ti­ni həyata ke­çi­rən fər­di sa­hib­kar fəa­liy­yə­ti­ni da­yan­dı­rar­sa, iş­çi­lə­rin işinə qanunda nəzərdə tutulan əsas­la xi­tam ve­ri­lə bi­lər. Mülki Məcəllənin 61.12-ci maddəsinə əsasən, hüquqi şəxsin ləğvi bu barədə qeydin hüquqi şəxslərin dövlət reyestrinə daxil edildiyi andan başa çatır, hüquqi şəxsin isə mövcudluğuna son qoyulur.

Hüquqi şəxsin ləğvi haqqında qərarı onun təsisçiləri qəbul edir. Fiziki şəxs olan işəgötürənin fəaliyyətinə xitam verilməsi dedikdə isə sahibkarın öz fəaliyyətinə faktiki xitam verməsi başa düşülməlidir. Əmək Məcəlləsinin 70-ci maddəsinin “a” bəndi ilə əmək müqaviləsinə xitam verilərkən müəssisədə işləyən bütün işçilərlə, hamilə qadınlarla, yaşı 18-dən az olan işçilərlə, əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirən işçilərlə, həmçinin məzuniyyətdə olan işçilərlə əmək müqaviləsi ləğv edilir.

Əmək mü­qa­vi­lə­si Əmək Mə­cəl­lə­si­nin 70-ci mad­də­si­nin “a” (mü­əs­si­sə ləğv edil­dik­də) bəndi ilə ləğv edi­ldikdə isə iş­çi­yə işə­gö­tü­rən tə­rə­fin­dən hə­min işə­gö­tü­rən­lə bağ­lan­mış əmək mü­qa­vi­lə­si­nə (əmək mü­qa­vi­lə­lə­ri­nə) uy­ğun ola­raq mü­əy­yən olunan əmək sta­jın­dan ası­lı ola­raq aşa­ğı­da­kı məb­ləğ­lər­də iş­dən­çı­xar­ma müa­vi­nə­ti ödə­ni­lir:

• bir ilə­dək əmək sta­jı ol­duq­da – or­ta ay­lıq əmək­haq­qı miq­da­rın­da;
• bir il­dən beş ilə­dək əmək sta­jı ol­duq­da – or­ta ay­lıq əmək­haq­qı­nın azı 1,4 mis­li miq­da­rın­da;
• beş il­dən on ilə­dək əmək sta­jı ol­duq­da – or­ta ay­lıq əmək­haq­qı­nın azı 1,7 mis­li miq­da­rın­da;
• on il­dən çox əmək sta­jı ol­duq­da – or­ta ay­lıq əmək­haq­qı­nın azı iki mis­li miq­da­rın­da.

Misal 1: Tutaq ki, iş­çi­nin mü­əs­si­sə­də 3 il, on­dan əv­vəl isə baş­qa bir mü­əs­si­sə­də 10 il sta­jı var­dır. İş­dən­çı­xar­ma za­ma­nı han­sı staj nə­zə­rə alı­na­caq?

Məcəllənin 70-ci mad­dəsi­nin tə­lə­bin­dən ay­dın gö­rü­nür ki, işə­gö­tü­rən iş­çi­yə hə­min işəgötürənlə bağ­lan­mış əmək mü­qa­vi­lə­si­nə uy­ğun ola­raq ola­raq iş­dən­çı­xar­ma müavi­nə­ti ödə­yə­cək­dir. Bu zaman əv­vəl­ki staj nə­zə­rə alın­ma­ya­caq­dır.

Misal 2: İş­çi 17 fevral 2011-ci il­dən bank­da şö­bə rəh­bə­ri və­zi­fə­sin­də ça­lı­şıb. Altı ildən sonra bank ləğv edil­diyinə görə iş­çi­nin əmək mü­qa­vi­lə­si­nə xi­tam ve­ri­lib. Ay­lar üz­rə iş­çi­nin əməkhaq­qı məb­lə­ği aşa­ğı­da­kı şə­kil­də ol­ub:

Bu işçiyə müəssisə ləğv edildiyinə görə nə qə­dər iş­dən­çı­xar­ma müa­vi­nə­ti ödə­nil­mə­li­di­r?

İş­çi­nin əmək sta­jı beş il­dən on ilə­dək ol­du­ğu üçün or­ta ay­lıq əməkhaq­qı­nın azı 1,7 mis­li miq­da­rın­da öna müa­vi­nət ödə­nil­mə­li­dir. Diq­qət edir­si­niz­sə, müa­vi­nə­tin verilmə­sin­də mi­ni­mum hədd müy­yən­ləş­di­ril­miş­dir. İşə­gö­tü­rən or­ta ay­lıq əməkhaq­qı­nın 1,7 mis­lindən ar­tıq da müa­vi­nət ve­rə bi­lər.

Əmək Mə­cəl­lə­si­nin 177.2-ci mad­də­si­nə əsa­sən, əmək mə­zu­niy­yə­ti döv­rü üçün veri­lən əməkhaq­qı is­tis­na ol­maq­la, qa­lan bü­tün hal­lar­da iş­çi­nin birgün­lük əməkhaq­qı or­ta əməkhaq­qı ödə­niş­dən əv­vəl­ki iki təq­vim ayı ər­zin­də qa­zan­dı­ğı əməkhaq­qı­nın cə­mi hə­min aylar­da­kı iş gün­lə­ri­nin sa­yı­na böl­mək­lə ta­pı­lır və alı­nan məb­ləğ əməkhaq­qı sax­la­nı­lan iş gün­lə­ri­nin sa­yı­na vu­rul­maq­la mü­əy­yən edi­lir. Bu hal­da əməkhaq­qı sax­la­nı­lan iş gün­lə­ri ol­ma­dı­ğı üçün alı­nan rə­qə­mi or­ta ay­lıq iş gün­lə­ri­nin sa­yı­na vur­maq uy­ğun he­sab edi­lə bi­lər.

Or­ta gün­də­lik əməkhaq­qı:

(1.655 + 1.796) : (23+20) = 80,26 manat

2017-ci ilin is­teh­sa­lat təq­vi­mi­nə əsa­sən, or­ta ay­lıq iş gün­lə­ri­nin sa­yı 20,08-dir.

Or­ta ay­lıq əməkhaq­qı:

20,08 x 80,26 = 1.611,62 manat

İş­dən­çı­xar­ma müa­vi­nə­ti:

1.611,62 x 1.7 = 2.739,75 manat.

İş­çi­nin əmək sta­jı beş il­dən on ilə­dək ol­du­ğu üçün ona or­ta ay­lıq əməkhaq­qı­nın azı 1,7 mis­li miq­da­rın­da ödəniş he­sab­lanıb.

Bu hal­da iş­çi­yə iş­dən çıx­dı­ğı gü­nə qə­dər iş­lən­miş iş gün­lə­ri­nə gö­rə əməkhaq­qı və is­ti­fa­də edil­mə­miş mə­zu­niy­yət gün­lə­ri­nin kom­pen­sa­si­ya­sı da ödə­ni­lir.

Mənbə: vergiler.az

Xəbər verdiyimiz kimi, Kapital Bank hüquqi şəxs və fərdi sahibkarlara Azərbaycanda ilk dəfə yeni Mobil POS xidmətini təqdim edib. İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti və Visa şirkəti ilə birgə təqdim edilən bu xidmət vasitəsilə artıq sahibkarlar ənənəvi POS-terminal əvəzinə smartfonları vasitəsilə kartlardan, ağıllı saatlardan, stikerlərdən və digər təmassız ödəniş üsullarından ödənişləri qəbul edə bilərlər.

Bu yeniliyin daha əlçatan olmasını təmin etmək üçün Kapital Bank Mobil-POS xidmətinə yeni qoşulanlar üçün xüsusi güzəştli kampaniya təqdim edir. Belə ki, 7–30 iyun 2022-ci il tarixlərində bu xidmətə qoşulan sahibkarlar bütün yay boyu – yəni 31 avqust 2022-ci il tarixinədək heç bir komissiya ödəməyəcəklər. Həmçinin Mobil-POS xidmətinə qoşulan zaman depozit də tələb olunmur.

Qeyd edək ki, xidmətdən yararlanmaq üçün “Android” əməliyyat sisteminə məxsus və NFC modulu olan smartfonun olması, həmçinin Müştəri Bank istifadəçisi olmaq kifayətdir. Əsasən ticarət və xidmət sektorunda fəaliyyət göstərən kiçik sahibkarlar (bərbər, dərzi, kuryer, taksi, ayaqqabı təmiri, köşk sahibləri, qida sektoru, kiçik ticarət, meyvə-tərəvəz və s.) üçün əlverişli olan bu yeniliyi tətbiq etməklə əlavə POS-terminal qurğusunu əldə etməyə, həmçinin onun daşınmasına ehtiyac yoxdur. Xidmətə qoşulma ödənişsizdir, üstəlik bunun üçün Kapital Bank filiallarına gəlməyə ehtiyac yoxdur: qoşulma tam olaraq Müştəri Bank mobil tətbiqi vasitəsilə onlayn formada həyata keçirilir.

Mobil POS vasitəsilə ödəniş qəbul etmək və həmçinin, əməliyyat tarixçəsinə və mövcud Mobil POS terminallarının məlumatlarına baxmaq olar. Bu yenilik yaxın gələcəkdə digər əməliyyat sistemləri istifadəçiləri üçün də tətbiq ediləcək.

Müştəri Bank sisteminə qoşulmaq üçün https://cb.kapitalbank.az/login linkinə keçid etmək və ya (+99 412) 310 10 97  nömrəsi ilə əlaqə saxlamaq kifayətdir.

BirKart-da nağdlaşma və köçürmələr komissiyasız oldu!

Müəssisə “A” şirkətindən aldığı xidmətlərə görə bu xidmətlərin dəyərinin bir hissəsini şirkətin bank hesabına, digər hissəsini isə müəssisənin istehsalı olan məhsullar ilə barter edərək ödəyərsə, bu əməliyyata görə ödənilmiş ƏDV məbləğini əvəzləşdirə bilərmi?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 159.4-cü maddəsinə əsasən, vergi ödəyicisinin haqqı ödənilməklə və ya əvəzsiz qaydada öz işçilərinə və digər şəxslərə mal verməsi, iş görməsi və ya xidmət göstərməsi, habelə barter əməliyyatı vergi tutulan əməliyyat sayılır.

Vergi Məcəlləsinin 175.1-ci maddəsinin müddəalarına əsasən bu maddədə başqa hallar nəzərdə tutulmamışdırsa, ƏDV tutulan əməliyyatlar üçün malların (işlərin, xidmətlərin) alışı zamanı ödənilmiş ƏDV məbləği əməliyyatın dəyəri bank hesabına, ƏDV məbləği ƏDV-nin depozit hesabına ödənildikdə əvəzləşdirilir. Bu maddənin məqsədləri üçün malların (işlərin, xidmətlərin) barter edilməsi həmin əməliyyatın ƏDV-siz dəyərinin malları (işləri, xidmətləri) təqdim edən şəxsin bank hesabına ödənilməsinə bərabər tutulur.

Qeyd olunanlara əsasən, malların barter edilməsi ƏDV-yə cəlb edilən əməliyyat hesab olunur və aparılan əməliyyatların müqabilində tərəflər arasında verilən elektron qaimə-fakturaları üzrə ƏDV-nin məbləğləri ƏDV-nin depozit hesabına ödənildiyi halda həmin məbləğlər əvəzləşdirilir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 159-cu və 175-ci maddələri.

Mənbə: vergiler.az

Əlavə dəyər vergisi (ƏDV) bəyannaməsini tərtibi edərkən əvvəlcədən alınmış ödənişlərə görə malların (işlərin, xidmətlərin) təqdim edilməsi (avansın bağlanması) və debitor borcların hərəkəti ilə bağlı bu ildən etibarən tətbiq olunan yeniliklərlə bağlı bəzi məqamlara xüsusi diqqət yetirilməlidir. Mövzunu “Good Finance” MMC-nin vergi məsləhətçisi Teymur İslamlı şərh edir.

Vergi Məcəlləsinin 177.2-ci maddəsinə əsasən, ƏDV bəyannaməsi hər hesabat dövrü üçün hesabat dövründən sonrakı ayın 20-dən gec olmayaraq təqdim edilir. Ötən illərdən fərqli olaraq, yeni qaydalara əsasən, avansın bağlanmasını ƏDV bəyannaməsində göstərmək mümkündür. Belə ki, həmin məbləğ bəyannamənin 3 saylı əlavəsində mallar üzrə 301.1.1.8-ci, iş və xidmətlər üzrə isə 301.1.2.7-ci sətirlərdə “Təqdim olunmuş mal, iş və xidmətlərin dəyəri (ƏDV nəzərə alınmadan)” sütununda əks etdirilməlidir.

Həm avans, həm də debitor borcun hərəkəti ilə bağlı bəyannamə formasında edilmiş dəyişikliklər mütərəqqi səciyyə daşıyır. Bundan sonra ƏDV bəyannaməsinin tərtibi zamanı informasiyanın mühasibat hesabatlarından daha asan yığılaraq emal olunması ilə yanaşı, həmçinin bir sıra kameral uyğunsuzluqların aradan qaldırılmasına gətirib çıxaracaq.

Misal 1: “T” MMC-yə təqdim ediləcək mallara görə aprel ayında 500 manat (ƏDV-siz) vəsait daxil olub. Həmin mallar may ayında təqdim edilib. Bu əməliyyat aprel ayına aid bəyannamədə 301.1.1.8-ci (Təqdim ediləcək malların hesabına əvvəlcədən alınmış ödənişlər) sətrinin “Daxil olmuş məbləğ (ƏDV nəzərə alınmadan)” sütununda, may ayı üzrə isə həmin sətrin “Təqdim edilmiş mal, iş və xidmətlərin dəyəri (ƏDV nəzərə alınmadan)” sütununda göstərilməlidir.

Qeyd edək ki, əvvəlki illərin bəyannamə formalarında bu məsələ tənzimlənmədiyi üçün uyğunsuzluqlar yaranırdı və əlavə yazışmalara səbəb olurdu. 2020-2021-ci illərdə tətbiq olunan bəyannamə formalarında debitor borcun hərəkətinə yanaşma ilə cari ilin bəyannamə formasındakı yanaşma fərqlidir. Əvvəlki bəyannamə formasında hesabat dövrü üzrə yaranan debitor borc məbləği kimi hesabat ayı üzrə yaranmış və ayın sonuna ödənilməmiş debitor borc məbləği nəzərə alınırdı. Hazırkı bəyannamə formasında isə yaranan debitor borc məbləği kimi, ay arzində yaranan bütün debitor borcun məbləği nəzərə alınır.

Paralel olaraq, hesabat dövrü ərzində silinən debitor borc məbləğinin bəyannamədə göstərilməsi ilə bağlı yanaşmada da fərq var. Köhnə bəyannamə formasında silinən debitor borc məbləği kimi yalnız əvvəlki hesabat dövrlərində yaranmış debitor borc məbləğlərinin cari hesabat ayında silinən hissəsi əks etdirilirdi, builki formada isə silinən debitor borc məbləği ay ərzində silinən bütün məbləği əhatə edir.

Misal 2: “T” MMC-nin 30 aprel tarixinə hesabat dövrünün əvvəlinə debitor borc məbləği 1.500 manat (ƏDV-siz) təşkil edib. May ayında satılmış malların dəyəri 1.000 manatdır, MMC-nin bank hesabına 1.200 manat daxil olub. Həmin məbləğin 800 manatı cari aydakı satışlar, 400 manatı isə əvvəlki aydan ödənilməyən debitor borclar üzrə olub.

Köhnə bəyannamə formasında yaranan debitor borc məbləği 200 manat, silinən debitor borc məbləği 400 manat, dövrün sonuna qalıq 1.300 təşkil edirdi. Builki bəyannamə formasında isə yaranan debitor borc məbləği 1.000 manat, silinən debitor borc məbləği 1.200 manat, dövrün sonuna qalıq 1.300 manat təşkil edir. Pərakəndə ticarət, səhiyyə, ictimai iaşə və s. bu kimi nağd əməliyyatları olan fəaliyyət sahələri üzrə təqdim edilən ƏDV bəyannamələrində ümumi satış məbləği debitor borc kimi “tanınmırdısa”, hazırkı qaydalara əsasən, həmin əməliyyatlar da debitor borcların hərəkətində həm yaranan, həm də silinən debitor borc kimi nəzərə alınır.

Qeyd edək ki, bu şərhdə göstərilənlər Dövlət Vergi Xidmətinin 23 fevral 2022-ci il tarixli 2217040100103500 №-li Əmri ilə təsdiq edilmiş “Əlavə dəyər vergisinin bəyannaməsinin tərtib edilməsi qaydası”na əsaslanır.

Mənbə: vergiler.az