Blog Full

Audit fəaliyyəti, audit – təşkilatların və fərdi sahibkarların mühasibat uçotu və maliyyə (mühasibat) hesabatlarının müstəqil yoxlanılması üzrə sahibkarlıq fəaliyyətidir.

Auditin məqsədi audit olunan şəxslərin maliyyə (mühasibat) hesabatlarının düzgünlüyünü və mühasibat uçotunun aparılması qaydasının qanunvericiliyə uyğunluğunu ifadə etməkdir.

Dəqiqlik dedikdə, maliyyə (mühasibat) hesabatlarının məlumatlarının dəqiqliyi dərəcəsi başa düşülür, hansı ki, bu hesabat istifadəçiyə onun məlumatları əsasında yoxlanılan şəxslərin təsərrüfat fəaliyyətinin nəticələri, maliyyə və əmlak vəziyyəti haqqında düzgün nəticələr çıxarmağa və bu nəticələrə əsaslanan əsaslandırılmış qərarlar qəbul etməyə imkan verir.

Eyni zamanda, audit səlahiyyətli dövlət hakimiyyəti orqanları tərəfindən qanunvericiliyə uyğun olaraq həyata keçirilən maliyyə (mühasibat) hesabatlarının düzgünlüyünə dövlət nəzarətini əvəz etmir.

Auditin əsas məqsədi auditin keçirilməsi haqqında müqavilədə şərtləşdirilmiş digər məqsədlərlə, məsələn, auditi həyata keçirən şəxsin maliyyə vəziyyətinin yaxşılaşdırılması (tədbirlərin hazırlanması), xərclərin və maliyyə nəticəsinin optimallaşdırılması və s.əlavə edilə bilər.

Auditin vəzifələri aşağıdakılardır:

1. mühasibat uçotu və daxili nəzarətin təşkili səviyyəsinin qiymətləndirilməsi;
2. mühasibat uçotunun düzgünlüyünün və qanuniliyinin qiymətləndirilməsi;
3. çatışmazlıqların və pozuntuların aradan qaldırılması üzrə tövsiyələrin hazırlanması yolu ilə təşkilatın idarəedici orqanlarına kömək göstərilməsi;
4. təşkilatın təsərrüfat fəaliyyətinə təsir göstərə biləcək gələcək hadisələrə yönləndirilməsi (perspektiv təhlil);
5. təşkilatın maliyyə resurslarının artım ehtiyatlarının müəyyənləşdirilməsi;
6. vergi sahəsində qüvvədə olan qanunvericiliyə riayət edilməsinin yoxlanılması;
7. etibarlı hesabatların təsdiq edilməsi və ya onların etibarsızlığının qeydə alınması.

Əsas məqsədə nail olmaq üçün auditor aşağıdakı məsələlər barədə fikir tərtib etməlidir:

• hesabat ona təqdim olunan bütün tələblərə cavab verirmi və ziddiyyətli məlumatları ehtiva edirmi;
• iqtisadi subyektin bütün aktivləri və öhdəlikləri nəzərə alınırmı;
• bütün kateqoriyalar mühasibat hesabatına daxil edilir və hesabat formalarında düzgün əks olunurmu;
• hesabatda göstərilən məbləğlərin daxil edilməsi üçün əsaslar varmı;
• bütün kateqoriyalar düzgün qiymətləndirilmiş və səhvsiz hesablanmışdırmı.

Auditor təşkilatlarına və fərdi auditorlara audit aparmaqdan başqa hər hansı digər sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq qadağandır, lakin onlar auditə uyğun xidmət göstərə bilərlər.

Müvafiq audit xidmətləri dedikdə bunlar başa düşülür:

• mühasibat uçotunun qurulması, bərpası və aparılması, maliyyə (mühasibat) hesabatlarının tərtib edilməsi, mühasibat məsləhətləşmələri;
• vergi konsultasiyası;
• təşkilatların və fərdi sahibkarların maliyyə-təsərrüfat fəaliyyətinin təhlili, iqtisadi və maliyyə məsləhətləri;
• təşkilatların yenidən qurulması ilə bağlı idarəetmə məsləhətlərinin verilməsi;
• vergi və gömrük mübahisələri üzrə hüquqi məsləhətlərin verilməsi, habelə məhkəmə və vergi orqanlarında nümayəndəlik;
• mühasibat uçotunun avtomatlaşdırılması və informasiya texnologiyalarının tətbiqi;
• əmlakın dəyərinin qiymətləndirilməsi, müəssisələrin əmlak kompleksləri kimi qiymətləndirilməsi, habelə sahibkarlıq riskləri;
• investisiya layihələrinin hazırlanması və təhlili, biznes planların tərtib edilməsi;
• marketinq araşdırmalarının aparılması;
• auditor fəaliyyəti ilə bağlı elmi-tədqiqat və eksperimental işlərin aparılması və onların nəticələrinin, o cümlədən kağız və elektron daşıyıcılarda yayılması;
• audit fəaliyyəti ilə bağlı sahələrdə mütəxəssislərin qanunvericilik ilə müəyyən edilmiş qaydada təlim;
• auditor fəaliyyəti ilə bağlı digər xidmətlərin göstərilməsi.

Birbank Biznes 8 Mart Beynəlxalq Qadınlar Günü münasibətilə xanım sahibkarlara özəl kampaniya həyata keçirir. Belə ki, 31 mart tarixinədək mikro biznes krediti əldə edən qadın sahibkarlar üçün illik kredit faizinə 8%-dək  endirim ediləcək. Xanımlar 100 000 manatadək krediti maksimum 36 ay müddətə, illik 18%-lə girovsuz və zaminsiz əldə etmək imkanı qazanırlar.

Hər zaman qadın sahibkarlara dəstək göstərən Birbank Biznes-in yeni kampaniyasından yararlanmaq istəyən xanımlar ən yaxın Kapital Bank filialına yaxınlaşa və ya https://bir.bank/prmk8mk saytı vasitəsilə onlayn müraciət edərək banka getmədən, vaxt itirmədən kredit əldə edə bilərlər.

Birbank Biznes müştərilərində suallar yaranarsa, onlara istənilən vaxt canlı çat vasitəsilə dəstək göstərilir. Sahibkarlara vaxta qənaət etmək imkanı verən Birbank Biznes sistemi haqqında ətraflı məlumat üçün https://bir.bank/bbfipr saytına keçid edin və ya 896 məlumat mərkəzinə zəng edin.

Kapital Bank digər banklarda kredit öhdəliyi olan müştərilər üçün “Refinans” kredit imkanını təqdim edir. Belə ki, bu xidmətdən faydalanmaqla müştərilər digər banklarda olan kredit öhdəliyini Kapital Bank-a gətirməklə kredit faizlərini aşağı salmaq və aylıq ödənişlərin həcmini azaltmaq imkanı əldə edirlər.

Bu kredit imkanı çərçivəsində Kapital Bank və ya istənilən digər bankdan  əməkhaqqı, yaxud təqaüd alanlar maksimum 50 000 manatadək nağd pul kreditini 59 ayadək müddətə əldə edirlər. Fürsətdən yararlanmaq istəyənlər ən yaxın Kapital Bank filialına yaxınlaşa bilərlər.

Ətraflı məlumat  üçün: https://kbl.az/hrrh

Ölkənin birinci bankı olan Kapital Bank PAŞA Holding-ə daxildir və Azərbaycanda ən böyük filial şəbəkəsi, 117 filialı və 52 şöbəsi ilə müştərilərin xidmətindədir. Bankın məhsul və xidmətləri barədə daha ətraflı məlumat almaq üçün https://kapitalbank.az  saytına, 196 Sorğu Mərkəzinə və ya Bankın müxtəlif sosial şəbəkələrdə olan səhifələrinə müraciət edə bilərsiniz. Nağd pul krediti sifarişi üçün— https://kbl.az/prgtk, Birbank kartı sifarişi üçün — https://kbl.az/prcrc.

2024-cü ildən Vergi Məcəlləsinin bazar qiymətləri ilə bağlı məsələləri özündə ehtiva edən 14-cü maddəsinin iki bəndində dəyişiklik edilib. Yeniliyi iqtisadçı ekspert Anar Bayramov şərh edir. 

Dəyişiklik nəticəsində Vergi Məcəlləsinin 14.3.6-cı maddəsindən “alınmasına” sözü çıxarılıb. Dəyişikliyə qədər isə həmin maddəyə əsasən, vergi ödəyicisi tərəfindən vergi nəzarəti tədbiri zamanı malların (işlərin, xidmətlərin) təqdim olunmasına (alınmasına) dair sənədlər təqdim edilmədikdə (mövcud olmadıqda) bazar qiyməti tətbiq edilə bilirdi. Ancaq dəyişiklikdən sonra yalnız malların (işlərin, xidmətlərin) təqdim olunmasına dair sənədlər təqdim edilmədikdə (mövcud olmadıqda) bazar qiyməti tətbiq ediləcək.

Misal 1: Vergi orqanının keçirdiyi operativ vergi nəzarəti tədbirləri nəticəsində məlum olub ki, vergi ödəyicisinin təqdim etdiyi 30.000 manatlıq tikinti materiallarının alınmasına dair sənədlər mövcud deyil. Son dəyişikliyədək bu halda həmin tikinti mallarının dəyərini müəyyənləşdirmək üçün bazar qiymətinin müəyyən olunması prosedurları həyata keçirilirdi. Yeni dəyişiklikdən sonra artıq vergi orqanı belə hallarda bazar qiyməti tətbiq etməyəcək.

Bazar qiyməti ilə bağlı digər dəyişiklik Vergi Məcəlləsinin 14.6.6-cı maddəsinə edilib. Dəyişikliyə əsasən, 14.6.5-ci maddədə “aşağıdakı hallarda” sözləri “alınmış malların (işlərin, xidmətlərin) faktiki alış dəyərinin əsassız artırılması aşkar edildiyi halda” sözləri və həmin maddənin sonunda iki nöqtə (:) işarəsi nöqtə (.) işarəsi ilə əvəz edilib. Həmçinin, 14.6.5.1-ci və 14.6.5.2-ci maddələr ləğv edilib. Dəyişikliyədək Vergi Məcəlləsinin 14.6.5.2-ci maddəsinə əsasən, malgöndərəni (iş görəni, xidmət göstərəni) müəyyənləşdirmək mümkün olmadıqda bazar qiyməti tətbiq edilirdi.

Misal 2: Vergi orqanı keçirdiyi nəzarət tədbirləri nəticəsində vergi ödəyicisinin xərclərin uçotunu aparmadığını müəyyən edib. Xərclərin uçotu aparılmadıqda əksər hallarda rəsmiləşdirmə də aparılmır və beləliklə, malgöndərəni (iş görəni, xidmət göstərəni) müəyyənləşdirmək mümkün olmur. Son dəyişikliyədək vergi orqanı malların alış qiymətini müəyyənləşdirmək üçün bazar qiyməti tətbiq edə bilirdi. Amma yeni dəyişiklikdən sonra bazar qiymətinin tətbiq olunmasına ehtiyac yaranmayacaq.

İndi isə hər iki dəyişikliyin səbəblərini izah edən məsələlərə aydınlıq gətirək. Vergi Məcəlləsinin 108.1-ci maddəsinə edilmiş əlavəyə əsasən, gəlirdən çıxılan xərclər qanunla müəyyən edilmiş qaydada rəsmiləşdirilməlidir. Qanunla müəyyən edilmiş qaydada rəsmiləşdirilməyən xərclərin gəlirdən çıxılmasına yol verilmir. Qeyd edək ki, yeni dəyişikliklərdən sonra vergi ödəyicisinin xərcini təsdiq edən sənədlər olmazsa, bu zaman vergi orqanı tərəfindən hər hansı bazar qiyməti tətbiq edilməyəcək.

Misal 3: Vergi orqanı 2024-cü ildə həyata keçirdiyi operativ vergi nəzarəti tədbirləri zamanı müəyyən edib ki, vergi ödəyicinin təqdim etdiyi 30.000 manatlıq ərzaq məhsullarının xərcini təsdiq edən sənədlər yoxdur. Son dəyişiklikdən sonra vergi orqanının həmin əməliyyat üzrə bazar qiyməti tətbiq etməsinə ehtiyac olmayacaq. Çünki Vergi Məcəlləsinin 108.1-ci maddəsində edilmiş dəyişiklik nəticəsində qanunla müəyyən olunan qaydada rəsmiləşdirilməyən xərclər artıq tanınmır. Vergi Məcəlləsində dəyişikliklərin təsdiqi ilə bağlı sənədin keçid müddəasında qeyd edilir ki, 2024-ci ildə həmin növ xərclərin 50 faizdən çox olmayaraq rentabellik nəzərdə tutulsa da, 1 yanvar 2025-ci ildən sonra ümumiyyətlə gəlirdən çıxılmasına icazə verilməyəcək.

Mənbə: vergiler.az