Oxunma sayı: 122. 708
3 Avq 2017

Əsas vəsaitlərin xaric olması

by | posted in: Uncategorized | 0

Əsas vəsaitlərin xaric olması əməliyyatı mühasibatlıqda tez-tez rastlanan əməliyyatdır. Əsas vəsaitlər satıldıqda, ləğv edilib silindikdə, əvəzsiz olaraq başqa təşkilata və fiziki şəxsə verildikdə, maliyyə qoyuluşu qaydasında digər müəssisələrin kapitalında iştirak payı kimi verildikdə, inventarlaşma nəticəsində əskikgəlmə müəyyən olunduqda, müəssisənin tabeçiliyində olan başqa müəssisəyə verildikdə müəssisədən çıxarılmış hesab olunur.

Əsas vəsaitlər aşağıdakı hallarda müəssisədən çıxarılmış hesab edilir:

  • Satıldıqda
  • Ləğv edilib silindikdə
  • Əvəzsiz olaraq başqa təşkilara və fiziki şəxsə verildikdə
  • Maliyyə qoyuluşu qaydasında digər müəssisələrin kapitalında iştirak payı kimi verildikdə
  • İnventarlaşma nəticəsində əskikgəlmə müəyyən olunduqda

Əsas vəsaitlərin satış üçün buraxılmasında mövcud olan qaydalardan istifadə olunur. Belə halda əsas vəsaitə cavabdeh olan maddi-məsul şəxs əmtəə-nəqliyyat  qaiməsi     tərtib    edir    və    vəsaiti    alan     müəssisə nümayəndəsindən vəkalətnamə alaraq buraxılış əməliyyatını icra edir. Əmtəə-nəqliyyat qaiməsində əsas vəsaitin adı, texniki göstəriciləri, ilkin, bərpa dəyəri, istismar dövründə hesablanmış amorti-zasiya məbləği əks olunmalıdır.

Bəzən əsas vəsaitlərdən tam istifadə etmək mümkün olmur. Bu zaman müəssisənun əsas vəsaiti ləğv etmək vəya balansdan silmək hüququ var.

Əsas vəsaitlərin müəssisədən çıxmasının səbəblərinin müxtəlif olmasına baxmayaraq onlar müəssisədən çıxan zaman onların dəyəri 01№-li “Əsas vəsaitlər” hesabından 47№-li “Əsas vəsaitlərin satışı və sair xaric olmalar” hesabının debetinə silinir.

Əsas vəsaitlərin hesablaşma əsasında ödənişi aparıldıqda satışdan daxil olan pul vəsaiti üzrə 62№-li “Alıcılar və sifarişçilərlə hesablaşmalar” hesabının debe-tinə və 47№-li “Əsas vəsaitlərin satışı və sair xaric olmaları” hesabının kreditinə yazılış aparılır. 51№-li “Hesablaşma hesabı”nın debetinə və 62№-li “Alıcılar və sifarişçilərlə hesablaşmalar” hesabının kreditinə yazmaqla uçotu aparılır.

Əsas vəsaitlərin ləğv olunub silinməsi Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin 1 iyun 1998-ci il tarixli əmri ilə qəbul olunmuş “Əsas vəsaitlərin ləğv edilməsi” haqqındakı təlimata müvafiq olaraq həyata keçirilir və müəssisə rəhbərinin təsdiq etdiyi akt əsasında mühasibat uçotunda aşağıdakı yazılışlar aparılır :

əsas vəsaitlərin ilk dəyəri 47№-li “Əsas vəsaitlərin və sair

xaric olmalar” hesabının debeti, 01№-li “Əsas vəsaitlər” hesabının kreditinə

silinən əsas vəsaitlərin köhnəlmə məbləği 02№-li “Əsas vəsaitlərin köhnəlməsi” hesabının debetinə və 47№-li “Əsas vəsaitlərin satışı və sair xaric olmalar” hesabının kreditinə

silinən vəsaitlərin köhnəlməsində iştirak edən işçilərin əməyinin ödənilməsinə hesablanılan məbləğ 47№-li “Əsas vəsaitlərin satışı və sair xaric olmalar” hesabının debetinə və №-li “Əməyin ödənişi üzrə işçi heyəti ilə hesablaşmalar” hesabının kreditinə

əsas vəsaitlərin ləğvi nəticəsində əldə edilən material qiymətlərinin dəyəri mümkün istifadə qiyməti ilə 10№-li “Materiallar”, 12№-li “Azqiymətli və tez köhnələn əşyalar” hesab-larının debetinə

47№-li “Əsas vəsaitlərin satışı və sairə xaric-olmalar” hesabının kreditində əks olunur.

Bunuda qeyd etmək lazımdı ki, hesabat dövrünün sonunda 47№-li “Əsas vəsaitlərin satışı və sairə xaric olmalar” hesabı bağlanır və həmin hesabın debet və kredit dövriyyələri arasındakı fərq müəyyənləşdirilir və 80№-li “Mənfəət və zərərlər” hesabına silinir. Debet dövriyyəsinin kredit dövriyyəsindən çox olması əsas vəsaitlərin müəssisədən çıxmasından əldə edilən zərəri, kredit dövriyyəsinin    debet dövriyyəsindən çox olması isə alışın mənfəətini göstərir.

 

3 Avq 2017

Əsas vəsaitlərin təmiri

by | posted in: Uncategorized | 0

Müəssisədə olan əsas vəsaitlərin düzgün istifadəsində onların təmiri böyük əhəmiyyət kəsb edir. Buna görədə hər bir müəssisə sahib olduğu əsas vəsaitləri cari vəya əsaslı təmir edir. Əsas vəsaitlərin əsaslı vəya cari təmir təsərrüfat üsulu podrat üsulu ilə aparılır. Podrat üsulla təmirin aparılması zamanı ixtisaslaşdırılmış tikinti təşkilatları ilə müqavilə bağlanılır və aparılan təmir işi həmin təşkilata tapşırılır. Podratçı tikinti təşkilatları tərtib olunmuş müqavilə əsasında yerinə yetirilən işlərin həcminə müvafiq olaraq sifarişçi təşkilata hesab-qaimə təqdim edir. Hesab-qaiməyə əsasən yerinə yetirilən təmir işlərinin dəyərinə sifarişçi təşkilat podratçı təşkilata ödəyir. Podratçı təşkilat ilə aparılan təmir üzrə hesablaşmaların uçotu  60№-li “Malsatan podratçılarla hesablaşmalar” hesabında aparılır. Həmin hesabın kreditində görülmüş təmir işləri üzrə podratçı təşkilatla hesablanan məbləğ, debetində isə hesablaşma hesabından onlara ödənmiş məbləğ əks olunur.

Təsərrüfat üsulu ilə yerinə yetirilən təmir işlərində bütün məsrəflərin uçotu müəssisənin özünün mühasibatlığında aparılır. Bir sıra hallarda müəssisələrin tərkibində təmir-tikinti qrupu və ya təmir sexi yaradılır ki, belə halda sərf olunmuş məsrəflər 23№-li “Köməkçi istehsalat” hesabında uçota alınır. Təmirlə aparılan bütün faktiki məsrəflər istehsal xərclərinə və ya tədavül xərclərinə keçirilir.

Əgər aparılan təmirlə əlaqədar məsrəflər istehsal xərclərinə və ya tədavül xərclərinə daxil olunursa, mühasibat uçotunda aşağıdakı qaydada yazılış aparılır:

Təmir təsərrüfat üsulu ilə müəssisənin özü tərəfindən icra olunursa 20№-li “Əsas istehsalat”, 23№-li “Köməkçi istehsalat”, 25№-li “Ümumi istehsalat xərcləri”, 44№-li “Tədavül xərcləri” hesablarının debetinə və 10№-li “Materiallar”, 70№-li “Əməyin ödənişi üzrə işçi heyəti ilə hesablaşmalar”, 71№-li “Təhtəlhesab şəxslərlə hesablaşmalar” və s. hesabların kreditinə təmir podrat üsulu ilə kənar təşkilat tərəfindən həyata keçirildikdə 20№-li “Əsas istehsalat”, 25№-li “Ümumi istehsalat xərcləri”, 26№-li “Ümumi təsərrüfat xərcləri”, 44№-li “Tədavül xərcləri” hesablarının debetinə və 60№-li “Malsatan və podratçılarla hesablaşmalar” hesabının kreditində əks olunur.

Əsas vəsaitlərin təmiri ilkin sənədlər vasitəsilə rəsmiləşdirilirr. Bu sənədlərə aşağıdakılar aiddir:

  • Görülmüş işlərin naryadları
  • Material qiymətlərinin xərcləri
  • Təmirdən qabaq tərtib edilmiş qüsur aktları
  • Təhvil-təslim aktları

 

 

3 Avq 2017

Əsas vəsaitlərin daxil olması və istismara verilməsi

by | posted in: Uncategorized | 0

Müəssisəyə daxil olan uzunmüddətli maddi aktivin torpaq, tikili və avadanlıq hesabında uçotda əks etdirilməsi vaxtı (anı) barədə müxtəlif yanaşmalar mövcuddur. Çoxlu suallar meydana gəlir: məsələn, torpaq, tikili və avadanlıqların «müəssisəyə daxil olması», «təhvil-təslimi», «istismara verilməsi» anlayışlarında fərqlər nədir? Aktiv hansı halda və ya hansı an uzunmüddətli aktiv və ya əsas torpaq, tikili və avadanlıq hesab edilir? Torpaq, tikili və avadanlıqların müəssisəyə daxil olmasından istismara verilməsinə qədər olan ikili yazılış trayektoriyası necə olmalıdır?

Bəzi mühasiblər uzunmüddətli aktivi onun alındığı, yəni təhvilalma yerindən asılı olmayaraq, malalan tərəfindən vəkalətnamə ilə etibar edilmiş nümayəndəyə təhvil verildiyi an, bəziləri də aktiv müəssisəyə gətirildikdən və istismara verildikdən sonra 111 №-li «Torpaq, tikili və avadanlıq-dəyər» hesabında uçota alırlar.

7 №-li MMUS-un 9-cu maddəsinə görə, torpaq, tikili və avadanlıqlar müəssisə tərəfindən istehsalda və ya mal-materialların çatdırılması, xidmətlərin göstərilməsində istifadə edilməsi, digər tərəflərə icarəyə verilməsi, inzibati məqsədlər üçün saxlanılması nəzərdə tutulan dövriyyədənkənar aktivlərdir. Standartın 10-cu maddəsinə görə, aktivlə bağlı gələcək iqtisadi səmərənin müəssisəyə axını ehtimal edildikdə və obyektin dəyəri etibarlı əsasla qiymətləndirilə bildikdə həmin aktiv torpaq, tikili və avadanlıqlar obyekti kimi tanınır.

7 №-li Standartın 9-cu maddəsində tikilməkdə və ya hazırlanmaqda olan hər hansı torpaq, tikili və avadanlıq tikinti və hazırlanma işləri başa çatanadək müvafiq torpaq, tikili və avadanlıq siniflərindən (torpaq, binalar, maşın və avadanlıqlar, nəqliyyat vasitələri, digər obyektlər, tikilməkdə olan obyektlər) birinə daxil edilməlidir.

Torpaq, tikili və avadanlıqların təsərrüfata daxil olması bir neçə formada ola bilər. Onlara torpaq, tikili və avadanlıqların satın alınması, tikilməsi və ya quraşdırılmasını, bu və ya digər təşkilatdan, ictimai fondlardan, sahibkarlardan əvəzsiz olaraq icarəyə götürülmüş vəsaitləri aid etmək olar. Göründüyü kimi, torpaq, tikili və avadanlıqların təsərrüfata daxil olması mənbələri müxtəlifdir. Təbii ki, onların sənədləşdirilməsi də müxtəlif olmalıdır. Buna görə də torpaq, tikili və avadanlıqların müəssisə və təşkilatlara daxilolma formasından asılı olaraq onlara spesifik yanaşılmalıdır. Məsələn, torpaq, tikili və avadanlıqların təsərrüfata daxil olması alqı-satqı yolu ilə olmuşdursa, bu zaman alqı-satqı aktında göstərilən qiy-mətlər mövcud bazar qiymətliləri ilə müqayisə edilməlidir. Əgər burada kəskin fərqlər müəyyən edilərsə, bu fərqlərin səbəbi aydınlaşdırılmalıdır. Çünki, təcrübədə bu vasitə ilə mənimsəmə halına yol verilir. Digər tərəfdən, əgər torpaq, tikili və avadanlıqlar tikilmə yolu ilə təsərrüfata daxil olmuşdursa, bu zaman bir sıra prinsipial məsələlər qiymətləndirilməlidir. Yəni, torpaq, tikili və avadanlıqların faktiki dəyəri ilə smeta dəyəri müqayisə edilməlidir. Burada yol verilmiş kənarlaş-malar aşkarlanıb qiymətləndirilməlidir. Tikilmə yolu ilə təsərrüfata daxil olan torpaq, tikili və avadanlıqların tam istismara verilməsi bir qayda olaraq dövlət komissiyası tərəfindən qəbul-təhvil aktı vasitəsi ilə aparılır. Torpaq, tikili və avadanlıqların təsərrüfata daxil olması əvəzsiz, bağışlanma və ya icarə yolu ilə də əldə edilə bilər.

Tikilimə yolu ilə aktivlərin daxil olması və onların torpaq, tikili və avadanlıqlar kimi uçotda əks olunması qəbul-təhvil aktı ilə rəsmiləşdirilir. Yeni tikilmiş və istifadəyə verilən torpaq, tikili və avadanlıqlar xü-susi qayda ilə dövlət tərəfindən təşkil olunmuş qəbul komissiyası vasitəsilə yoxlanıb, qəbul olunur və həmin dövlət komissiyasının aktı ilə sənədləşdirilir. Mövcud qaydalara görə hər bir obyekt üzrə ayrılıqda qəbul-təhvil aktı tərtib olunur. Tərtib olunmuş aktda obyektin tam xarakteristikası, tikilmə, onun texniki göstə-ricilərə uyğunluğu, istifadə verildiyi tarix və s. göstərilir. Tərtib olunmuş akt ona əlavə olunmuş istehsal-texniki sənədlərlə birlikdə torpaq, tikili və avadanlıq kimi mədaxil olunması və inventar kartı açmaq üçün müəssisə mühasibatlığına təqdim olunur. İnventar kartları müəssisədə torpaq, tikili və avadanlıqların obyektlər üzrə uçotunun təşkili üçün açılır. İnventar kartında obyektin inventar nömrəsi, onun əsas göstəriciləri, ilkin dəyəri, amortizasiya norması, köhnəlmə həcmi və s. göstərilir. İnventar kartı mühasibatlıqda xüsusi ayrılmış torpaq, tikili və avadanlıqların uçotu üzrə jurnalda əks olunur. İnventar kartına əsasən müəssisənin mühasibatlığında daxil olmuş və çıxarılmış torpaq, tikili və avadanlıqların qruplar üzrə hərəkətinin uçotu aparılır. Kiçik müəssisələrdə az miqdarda əsas vəsaitlərin olduğu halda onların obyektlər üzrə uçotu inventar kitablarında aparılır.

Torpaq, tikili və avadanlıqların sintektik uçotu aktiv hesab olan 111«Torpaq, tikili və avadanlıqlar (dəyər)» hesabında aparılır. Əsas vəsaitlərin köhnəlməsi 112«Torpaq, tikili və avadanlıqlar (amortizasiya)» hesabında uçota alınmalıdır.

Azərbaycan Respublikası Maliyyə Naztirliyinin 20 oktyabr 1995-ci il tarixli «Müəssisələrin mühasibat uçotunun Hesablar Planı və onun tətbiqinə dair Təlimat»da müəyyən olunduğu kimi 111«Torpaq, tikili və avadanlıqlar» hesabında əsas vəsaitlər ilk dəyərləri ilə uçota alınır. Həmin dəyərlər obyektlər üzrə aşağıdakı qaydada müəyyən edilir:

– təsisçilər tərəfindən müəssisəyə nizamnamə kapitalı kimi qoyulan obyektlər üçün tərəflərin müqavilə qiyməti ilə;

– müəssisənin özündə hazırlanmış, həmçinin başqa müəssisə və şəxslər tərəfindən pulla alınmış obyektlər üçün daşınma və quraşdırma üzrə xərclər də daxil edilməklə quraşdırılmış (tikilmiş), yaxud alınmış obyektlərə faktiki məsrəflərdən asılı olaraq;

– dövlət orqanlarından maddi yardım kimi, digər müəssisə və şəxslərdən isə əvəzsiz alınmış obyektlər üçün ekspert yolu ilə yaxud qəbul-təhvil sənədlərindəki məlumatlar üzrə müəyyən edilmiş dəyərlə.

Torpaq, tikili və avadanlıqların daxil olmasının xarakterindən, yəni hansı mənbəədən daxil olması ilə əlaqədar olaraq müvafiq mühasibat yazılışı aparılır.

Əsas vəsaitlərin istismara verilməsi

Əsas vəsaitlərin müəssisənin əmlakına daxil olması 113 saylı “Torpaq, tikili və avadanlıqlarla bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması” adlı hesabda əks olunur. Əsas vəsaitlərin istismara verilməsi zamanı onların ilkin dəyəri formalaşır və 111-ci hesabda əks etdirilir.

Əsas vəsaitlərin daxil olması və onların əsas vəsait kimi uçotda əks olunması   Əsas vəsaitin istismara qəbul edilməs haqqında AKT  ilə rəsmiləşdirilir. Yeni tikilmiş və istifadəyə verilən əsas vəsaitlər isə xüsusi qayda ilə dövlət tərəfindən təşkil olunmuş qəbul komissiyası vasitəsilə yoxlanıb, qəbul olunur  və həmin dövlət komissiyasının aktı ilə sənədləşdirilir. Mövcud qaydalara görə hər bir obyekt üzrə ayrılıqda qəbul-təhvil aktı tərtib olunur. Tərtib olunmuş aktda obyektin tam xarakteristikası, tikilmə, onun texniki göstəricilərə uyğunluğu, istifadə verildiyi tarix və s. göstərilir. Tərtib olunmuş akt ona əlavə olunmuş  istehsal-texniki sənədlərlə birlikdə əsas vəsait kimi mədaxil olunması və inventar kartı açmaq üçün müəssisə mühasibatlığına təqdim olunur.

İnventar kartları müəssisədə əsas vəsaitlərin obyektlər üzrə uçotunun təşkili üçün açılır. İnventar kartında obyektin inventar nömrəsi, onun əsas göstəriciləri, ilkin dəyəri, amortizasiya norması, köhnəlmə həcmi və s. göstərilir. Əsas vəsait müəssisədən çıxarkən inventar kartı da uçotdan çıxarılır. İnventar kartına əsasən müəssisə mühasibatlığında daxil olmuş və çıxarılmış əsas vəsaitlərin qruplar üzrə hərəkətinin uçotu aparılır. Kiçik müəssisələrdə az miqdarda əsas vəsaitlərin olduğu halda onların obyektlər üzrə uçotu inventar kitablarında aparılır.

2 Avq 2017

Əsas vəsaitlərin köhnəlməsi (amortizasiyası)

by | posted in: Uncategorized | 0

Amortizasiya – aktivlərin faydalı xidmət müddəti ərzində dəyərinin müntəzəm sürətdə azalması deməkdir. Əsas vəsaitlər istifadə olunması nəticəsində köhnəlir, özünün ilkin keyfiyyəti və istifadə olunması imkanları azalır. Köhnəlmə fiziki və mənəvi formada özünü göstərir.

Əsas vəsaitlərin fiziki köhnəlməsi ilə əlaqədar özünün fiziki keyfiyyətini itirir və vəsait işlənməz vəziyyətə düşür. Əsas vəsaitlərin mənəvi köhnəlməsi ölkələrdə aparılan elmi-texniki inkişafla əlaqədar olaraq onların dəyərinin aşağıya düşməsi və daha məhsuldar vəsaitlərin yaranması ilə əlaqədardır.

02№-li “Əsas vəsaitlərin köhnəlməsi (amortizasiyası)” hesabı müəssisənin öz mülkiyyətində olan və uzun müddətə icarəyə götürülən əsas vəsaitlərin köhnəlməsi (amortizasiyası) haqqında məlumatları ümumiləşdirmək üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Əsas vəsaitlərin tam bərpası üçün köhnəlmə (amortizasiya) keçmiş SSRİ Nazirlər Sovetinin 22 oktyabr 1990-cı il tarixli 1072№-li əmri ilə təsdiq edilmiş və Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 26 noyabr 1990-cı il tarixli 536№-li qərarı ilə Azərbaycan SSR-də tətbiqinə icazə verilən “SSRİ xalq təsərrüfatında əsas fondların tam bərpa-sına hesablanan amortizasiya ayırmalarının vahid normaları” əsasın-da hər ay hesablanaraq məhsulun (işin, xidmətin) maya dəyərinə və tədavül xərclərinə daxil edilir.

Azərbaycan Respublikasında mövcud olan qanunvericiliyə uyğun olaraq Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin 01 iyun 1998-ci il, 21-46 №-li əmri ilə Respublika Statistika Komitəsinin 08 iyun 1998-ci il, 8/6-36 №-li razılığı əsasında «Köhnəlmə (amortizasiya) hesablanmasının yeni (açıq) metodunun tətbiqi üzrə təlimat»da mülkiyyət formasından asılı olmayaraq respublika ərazisində fəaliyyət göstərən bütün idarə, müəssisə və təşkilatlar balanslarında olan əsas vəsaitlərin (fondların)    balans   (ilkin, bərpa) dəyərinə köhnəlmə (amortizasiya) hesablanmasının yeni (açıq) metodunu tətbiq etmək müəyyənləşdirilmişdir.

Lakin Azərbaycan Respublikasının 11 iyul 2000-ci il tarixli, 905-11 saylı Qanunu ilə təsdiq edilmiş «Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsi»nin 114-cü maddəsinə amortizasiya ayırmaları və gəlirdən əsas vəsaitlər üzrə çıxılan məbləğlərə dair bir sıra yeni qaydalar müəyyən edilmişdir.

Amortizasiya olunan aktivlər üzrə illik amortizasiya normaları aşağıdakı kimi müəyyən edilir (Vergi Məcəlləsinin 114-cü maddəsinə əsasən):

  • binalar, tikintilər və qurğular — 7%-dək;
  • maşınlar, avadanlıq və hesablama texnikası — 25%-dək;
  • nəqliyyat vasitələri — 25%-dək;
  • iş heyvanları — 20%-dək;
  • geoloji-kəşfiyyat işlərinə və təbii ehtiyatların hasilatına hazırlıq işlərinə çəkilən xərclər — 25%-dək;
  • qeyri-maddi aktivlər — istifadə müddəti məlum olmayanlar üçün 10 faizədək, istifadə müddəti məlum olanlar üçün isə illər üzrə istifadə müddətinə mütənasib məbləğlərlə;
  • digər əsas vəsaitlər — 20%-dək;

istifadə müddəti məlum olanlar üçün isə illər üzrə istifadə müddətinə mütənasib məbləğlərlə.

Əsas vəsaitlərin kateqoriyaları üzrə amortizasiya ayırmaları hər bir kateqoriyaya aid olan əsas vəsaitlər üçün müəyyənləşdirilmiş amortizasiya normasını həmin kateqoriyaya aid əsas vəsaitlərin vergi ilinin sonuna balans üzrə qalıq dəyərinə tətbiq edilməklə hesablanır.

Binalar, tikililər və qurğular  üçün amortizasiya ayırmaları hər tikili üzrə ayrılıqda aparılır.

Müəssisələr əsas vəsaitlərə ayrı-ayrılıqda hər ay köhnəlmə (amortizasiya) hesabladıqları üçün qəbul olunmuş illik köhnəlmə (amortizasiya) normalarını 12 aya bölməklə aylıq köhnəlmə normalarını müəyyən edirlər.

Mövcud qanunvericiliyə görə torpaq, incəsənət əsərləri və müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilən köhnəlməyə məruz qalmayan digər aktivlər amortizasiya olunmur.

Mühasibat uçotunda aylıq hesablaşmanı köhnəlmə (amortizasiya) məbləği 02№-li «Əsas vəsaitlərin köhnəlməsi» hesabında əks olunur. 02№-li «Əsas vəsaitlərin köhnəlməsi» hesabı passiv hesab olub müəssisənin öz mülkiyyətində olan, uzun müddətə icarəyə götürülən əsas vəsaitlərin köhnəlməsi (amortizasiyası) haqqında məlumatları ümumiləşdirmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Vəsaitlərə qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş  normalarla hesablanmış  köhnəlmə (amortizasiya) məbləği 02№-li «Əsas vəsaitlərin köhnəlməsi» hesabının kreditində, istehsal (tədavül) xərclərini uçota alan hesabların, yəni 20№-li «Əsas istehsalat», 23№-li «Köməkçi istehsalat», 25№-li «Ümumi istehsalat xərcləri», 26№-li «Ümumi təsərrüfat xərcləri», 44№-li «Tədavül xərcləri» hesabının debetində əks etdirilir. Bu müxabirləşmədə əsas vəsaitin harada yerləşməsindən asılı olaraq həmin hesabda yazılış aparılır.

İcarəyə verilmiş əsas vəsaitlərə (uzun müddətə icarəyə verilənlərdən başqa) hesablanmış köhnəlmə (amortizasiya) məbləğləri 02№-li «Əsas vəsaitlərin köhnəlməsi» hesabının kreditində və 80№-li «Mənfəət və zərər» hesabının debetində əks etdirilir. Tam amortizasiya olunmuş əsas vəsaitlərə köhnəlmə hesablanmır.

Müəssisənin mülkiyyətində olan əsas vəsait obyektləri təsərrüfatdan çıxdıqda (satıldıqda, silindikdə, əvəzsiz olaraq verildikdə və s.) onlara hesablanmış köhnəlmə məbləği 02№-li «Əsas vəsaitlərin köhnəlməsi» hesabının debetində və 47№-li «Əsas vəsaitlərin satışı və sair xaric olmalar» hesabının kreditində əks etdirilir. Tamamilə xarab olmuş yaxud çatışmayan əsas vəsaitlərə hesablanan köhnə məbləğlərinin silinməsi zamanı da eyni yazılış tərtib edilir.

02№-li «Əsas vəsaitlərin köhnəlməsi» hesabı üzrə analitik uçot hər bir əsas vəsaitlərin növləri və ayrı-ayrı inventar obyektləri üzrə aparılır.

02№-li “Əsas vəsaitlərin köhnəlməsi (amortizasiyası)” hesabı aşağıdakı hesablarla müxabirləşdirilir:

Debet üzrə

Kredit üzrə
02 Əsas vəsaitlərin köhnəlməsi (amortizasiyası)

 

 02 Əsas vəsaitlərin köhnəlməsi (amortizasiyası)

 
03 Uzun müddətə icarəyə götürülmüş əsas vəsaitlər 08 Kapital qoyuluşları
47 Əsas vəsaitlərin satışı və sair xaric olmaları

 

 20 Əsas istehsalat

 
  23 Köməkçi istehsalat
  25Ümumistehsalat xərcləri
  26Ümumtəsərrüfat xərcləri
  29 Xidmətedici istehsalat

və təsərrüfatlar

 
  31 Gələcək dövrlərin xərcləri
  43Kommersiya xərcləri
  44Tədavül xərcləri
  79 Təsərrüfatdaxili hesablaşmalar

 
  80 Mənfəətin istifadəsi
  88 Bölüşdürülməmiş mənfəət (ödənilməmiş zərər)

 
  89 Qarşıdakı xərclər və ödəmələr üçün ehtiyatlar

 

 

 

1 … 2. 368 2. 369 2. 370 2. 371 2. 372 2. 373 2. 374 … 2. 381