Blog Full

Vergi Məcəlləsində 1 yanvar 2024-cü ildən tətbiq edilən dəyişikliklərdən biri də torpaq vergisi bəyannaməsinin təqdim edilməsi ilə bağlıdır. Sərbəst auditor Altay Cəfərov dəyişikliyin mahiyyəti və hesabatların hazırlanma qaydalarını şərh edir.

Torpaq vergisi bəyannaməsinin təqdim edilməsi ilə bağlı dəyişiklik nəticəsində müəyyən anlaşılmazlıqlar aradan qaldırılıb. Belə ki, 01.01.2024-cü ilədək torpaq vergisi bəyannaməsi ilə bağlı Vergi Məcəlləsinin 208.2-ci maddəsində göstərilirdi ki, torpaq vergisini müəssisələr torpaq sahələrinin ölçüsünə və torpaq vergisinin dərəcələrinə əsasən illik olaraq hesablayır və mayın 15-dən gec olmayaraq hesablamaları vergi orqanına təqdim edirlər.

Maddədən görünür ki, torpaq vergisi bəyannaməsi cari il üçün həmin ilin may ayının 15-ə kimi təqdim edilməli idi. Məsələn, 2023-cü il üçün bəyannamə mayın 15-dək verilməli, yəni il tam başa çatmamış həmin ilin bəyannaməsi may ayına qədər təqdim edilməli idi. Bu da ümumi olaraq vergitutma və vergilərin hesablanmasında vergi ödəyiciləri üçün çətinliklər törədirdi. Artıq bu çətinlik aradan qaldırılıb.

Dəyişikliklərdən sonra Vergi Məcəlləsinin 208.2-ci maddəsində göstərilib ki, torpaq vergisini müəssisələr torpaq sahələrinin ölçüsünə və torpaq vergisinin dərəcələrinə əsasən illik olaraq hesablayır və hesabat ilindən sonrakı ilin yanvarın 31-dən gec olmayaraq bəyannaməni vergi orqanına təqdim edirlər.

Burada ən vacib məqam “…. hesabat ilindən sonrakı il….” ifadəsidir. Belə aydın olur ki, torpaq vergisinə görə hesabat ilinin bəyannaməsi növbəti ildə təqdim ediləcək. Yəni 2024-cü ilin torpaq vergisi bəyannaməsi artıq 15 may 2024-cü ilə kimi yox, 31 yanvar 2025-ci ilədək təqdim ediləcək. Yəni mənfəət vergisi, əmlak vergisi bəyannamələrinin təqdim edilməsi qaydalarına uyğun olaraq torpaq vergisi bəyannaməsi də il başa çatdıqdan sonra növbəti ilin 31 yanvarına kimi təqdim ediləcək.

Həmçinin, torpaq vergisi üzrə cari ödənişlər də normal olaraq qaydaya düşmüş olur. Bütün bunları sadə bir misal üzərində nəzərdən keçirək.

Misal

Hesab edək ki, “AA” MMC-nin 2023-cü il üzrə torpaq vergisi bəyannaməsinə görə vergi məbləği 5.000 manat olub. Şirkət 2024-cü ilin may ayının 20-də Bakı şəhəri üzrə 1.000 kvadratmetr sənaye təyinatlı torpaq sahəsi alır. Həmçinin, iyul ayının 5-də 2.000 kvadratmetr tikinti təyinatlı torpaq sahəsini satır. Nəzərə alaq ki, yuxarı hissə üçün əmsal tətbiq edilmir. MMC-nin vergi hesablamaları və bəyannamə məlumatları necə olacaq?

Vergi Məcəlləsinin 208.5-ci maddəsinə əsasən, müəssisələr tərəfindən torpaq vergisi üzrə cari vergi ödənişləri 15 avqust və 15 noyabr tarixlərindən gec olmayaraq bərabər məbləğlərdə ödənilir. Hər ödəmənin məbləği əvvəlki vergi ilində hesablanmış vergi məbləğinin 1/2 hissəsini təşkil edir.

Deməli, 2024-cü ilin 15 avqust tarixinə kimi 2.500 manat cari torpaq vergisi borcu kimi və 15 noyabradək 2.500 manat cari torpaq vergisi kimi şəxsi vərəqəyə yazılacaq və şirkət bunları ödəməlidir.

Yeni dəyişikliyə görə, Vergi Məcəlləsinin 208.5-2-ci maddəsində yazılıb:

208.5-2. Vergi ödəyicisinin hesabat dövründə torpaq sahəsinə mülkiyyət hüququ, habelə dövlət və bələdiyyə mülkiyyətində olan torpaqlardan icarə və ya digər əsaslarla istifadə hüququ yarandıqda və ya bu hüquqa xitam verildikdə, həmin torpaq sahəsinə münasibətdə vergi məbləğinin hesablanması bu torpaq sahəsinin vergi ödəyicisinin mülkiyyətinə (icarə və ya digər əsaslarla istifadəsinə) keçdiyi aydan sonrakı aydan etibarən mülkiyyətində (icarə və ya digər əsaslarla istifadəsində) olduğu ayların sayına mütənasib olaraq aparılır.

Deməli, 20 may 2024-cü ildə alınan və 5 iyulda satılan torpaq sahəsinin hesablanması aşağıdakı kimi olacaq:

Alınan 1.000 kv.m torpaq sahəsinin vergisi:
(1000 : 100) x 10)) :12 x 6 = 50 manat olacaq.

Satılan 2.000 kv.m torpaq sahəsinin vergisi: (avqust-dekabr dövrü üçün)
((2000 : 100) x 10)) : 12 x 5 = 83,33 manat.

Satılan torpaq sahəsinin vergisi 83,33 manat azaldılacaq.

Son nəticə olaraq, 2024-cü ilin torpaq vergisi bəyannaməsində aşağıdakı kimi rəqəm görünəcək:

(5000 + 50 – 83,33) = 4.966,67 manat.

Bundan əlavə, Vergi Məcəlləsində yeni dəyişikliklə əlavə edilmiş müddəaya əsasən, torpaq vergisi üzrə cari vergi ödəmələri vergi ili üçün vergi ödəyicisindən tutulan verginin məbləğinə aid edilir. Torpaq vergisi üzrə cari vergi ödəmələri hesabat ili başa çatdıqdan sonra yenidən haqq-hesab edilir və bu zaman hesablanmış cari vergi məbləği hesabat üzrə vergi məbləğindən çox olduğu halda artıq hesablanmış cari vergi və ona uyğun faiz məbləğləri azaldılır.

Odur ki, 31 yanvar 2025-ci il tarixinə kimi torpaq vergisi bəyannaməsində 4.966,67 manat yazılmaqla təqdim edildikdən sonra 2024-cü il üçün cari məbləğ kimi hesablanmış və ödənilmiş 5000 manat 33,33 manat qədər azalacaq və şəxsi vərəqədə 33,33 manat artıq ödəmə kimi görünəcək.

Mənbə: vergiler.az

İqtisadçı ekspert Anar Bayramov qanunvericiliyin bu tələbini şərh edir.

2022-ci ilin yanvar ayının 1-dən Vergi Məcəlləsində edilmiş dəyişikliklərdən sonra Məcəllənin 58.8-ci maddəsindəki “alış aktları” ifadəsi çıxarılıb. Həmkarlarımızda sual yarana bilər ki, niyə Vergi Məcəlləsinin 58.8-ci maddəsindən “alış aktları” ifadəsi çıxarılıb, amma “əvvəlcədən sifariş edilmədən təqdim edilən mallar üzrə malların təhvil-qəbul aktı” ifadəsi saxlanılıb? Fikrimizcə, alış aktlarının elektron formada hazırlanmış forması – “elektron alış aktı” olsa da, “əvvəlcədən sifariş edilmədən təqdim edilən mallar üzrə malların təhvil-qəbul aktı”nı əvəz edən elektron sənəd olmadığı üçün maddədə saxlanılması məqsədəuyğun hesab edilib.

İndi isə maliyyə sanksiyalarının tətbiq edilməsi ilə bağlı misalları nəzərdən keçirək.

Misal 1: Vergi ödəyicisi 1 mart 2023-cü il tarixdə vergi ödəyicisi olmayan vətəndaşdan 340 manatlıq kənd təsərrüfatı məhsulları əldə edib. Vergi orqanı tərəfindən 31 mart 2023-cü il tarixdə həyata keçirilən yoxlama zamanı həmin mallara görə “Malların alış aktı” tərtib olunsa da, elektron alış sənədinin tərtib edilmədiyi müəyyən olunub. Vergi orqanı tərəfindən vergi ödəyicisi təqvim ili ərzində belə pozuntuya ilk dəfə yol verdiyi halda, ona 34 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq ediləcək:

340 x 10% = 34 manat.

Misal 2: Vergi ödəyicisi 2 fevral 2023-cü il tarixdə vergi ödəyicisi olmayan şəxsdən 1.000 manatlıq malı “Malların alış aktı” ilə alıb. Vergi ödəyicisi elektron alış aktını 15 mart 2023-cü ildə İnternet Vergi İdarəsində qeydiyyata salıb. Bu halda, vergi ödəyicisi elektron alış aktını 5 gündən gec daxil etdiyinə görə vergi orqanı tərəfindən ona maliyyə sanksiyası tətbiq ediləcək.

Misal 3: Vergi ödəyicisi iddia edir ki, anbarda olan 3.000 manat məbləğində malı vətəndaşdan alıb, müqavilə və kassa məxaric sənədləri təqdim edib. Amma məlum olur ki, vergi ödəyicisi tərəfindən elektron qaimə-fakturanın tərtib olunması həyata keçirilməyib. Bu zaman da vergi ödəyicisinə Vergi Məcəlləsinin 58.8.2-ci maddəsi tətbiq ediləcək.

Mənbə: vergiler.az

Prezident İlham Əliyev “Mühasibat uçotu haqqında” qanunda dəyişiklik edilməsi barədə 22 dekabr 2023-cü il tarixli qanununun tətbiqi və bununla əlaqədar bəzi məsələlərin tənzimlənməsi haqqında fərman imzalayıb.

Fərmana əsasən, qanunda nəzərdə tutulmuş müvafiq icra hakimiyyəti orqanının səlahiyyətlərini dövlət başçısı həyata keçirir.

Yenilənmiş qanuna orta sahibkarlıq subyektləri mühasibat uçotunun elektron formada aparılmasını aşağıdakı mərhələlərdə həyata keçirməlidir:

• Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş maliyyə xidmətlərini göstərən şəxslər – 2024-cü il yanvarın 1-dən;
• telekommunikasiya xidmətləri göstərən şəxslər – 2024-cü il aprelin 1-dən;
• yanacaqdoldurma məntəqələrində neft və qaz məhsullarının satışı ilə məşğul olan şəxslər – 2024-cü il iyulun 1-dən;
• idman mərc oyunlarının operatoru – 2024-cü il oktyabrın 1-dən;
• Digər orta sahibkarlıq subyektləri – 2027-ci il yanvarın 1-dən.

“Mühasibat uçotu haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının 2023-cü il 22 dekabr tarixli 1059-VIQD nömrəli Qanununun tətbiqi və bununla əlaqədar bəzi məsələlərin tənzimlənməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 19-cu və 32-ci bəndlərini rəhbər tutaraq, “Mühasibat uçotu haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının 2023-cü il 22 dekabr tarixli 1059-VIQD nömrəli Qanununun qüvvəyə minməsi ilə əlaqədar həmin Qanunun tətbiqini təmin etmək məqsədilə qərara alıram:

1. Müəyyən edilsin ki:

1.1. “Mühasibat uçotu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 3.1-1.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş müvafiq icra hakimiyyəti orqanının səlahiyyətlərini Azərbaycan Respublikasının Prezidenti həyata keçirir;

1.2. həmin Qanunun 3.1-1.1-ci maddəsində “orqan (qurum)” dedikdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti nəzərdə tutulur.

2. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti “Mühasibat uçotu haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının 2023-cü il 22 dekabr tarixli 1059-VIQD nömrəli Qanunundan irəli gələn məsələləri həll etsin.

3. “Mühasibat uçotu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 3.1-1.1-ci maddəsinə uyğun olaraq orta sahibkarlıq subyektləri tərəfindən mühasibat uçotunun elektron formada aparılması aşağıdakı mərhələlərdə həyata keçirilsin:

3.1. Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş maliyyə xidmətlərini göstərən şəxslər – 2024-cü il yanvarın 1-dən;

3.2. telekommunikasiya xidmətləri göstərən şəxslər – 2024-cü il aprelin 1-dən;

3.3. yanacaqdoldurma məntəqələrində neft və qaz məhsullarının satışı ilə məşğul olan şəxslər – 2024-cü il iyulun 1-dən;

3.4. idman mərc oyunlarının operatoru – 2024-cü il oktyabrın 1-dən;

3.5. bu Fərmanın 3.1 – 3.4-cü bəndləri ilə əhatə olunmayan digər orta sahibkarlıq subyektləri – 2027-ci il yanvarın 1-dən.

4. “Mühasibat uçotu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2005-ci il 7 fevral tarixli 192 nömrəli Fərmanında (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2005, № 2, maddə 68 (Cild I)) aşağıdakı dəyişikliklər edilsin:

4.1. 2.1-ci bəndə “2.1.20-ci” sözlərindən sonra “, 3.1-1.1-ci” sözləri əlavə edilsin;

4.2. aşağıdakı məzmunda 2.1-1-ci bənd əlavə edilsin:

“2.1-1. həmin Qanunun 3.1-1.1-ci maddəsində “orqan (qurum)” dedikdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti nəzərdə tutulur;”.

İlham Əliyev

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Bakı şəhəri, 22 yanvar 2024-cü il

Məlum olduğu kimi, ölkədə aparılan sosial-iqtisadi siyasət çərçivəsində vergi sistemində həyata keçirilmiş islahatlar biznesdə şəffaflığın təmin edilməsi, dövlət-biznes münasibətlərinin aydın şəkildə qurulmasına hədəflənib. Vergi qanunvericiliyi və vergi inzibatçılığı sahəsində ciddi dəyişikliklər aparılıb, “kölgə iqtisadiyyatı” ilə mübarizə çərçivəsində vergi nəzarəti mexanizmləri təkmilləşdirilib və biznesin fəaliyyətinə effektiv vergi nəzarətin qurulmasında rəqəmsallaşma genişləndirilib, vergi təşviq alətlərindən fəal istifadə edilib.

Mövcud vergi siyasəti təkcə fiskal deyil, eyni zamanda, mühüm iqtisadi tənzimləmə aləti rolunda çıxış edir. Bu baxımdan dövlət vergi siyasətinin əsas istiqamətləri biznes subyektlərinin böyüməsini təşviq etməklə dayanıqlı vergi mühitinin formalaşması, rəqabət mühitinin qorunması üçün vergi intizamına əməl etməyən şəxslərə qarşı ciddi mübarizənin aparılması və biznesə təşviqlərin verilməsindən ibarətdir.

Bu xüsusda Vergi Məcəlləsinə bir sıra təşviqedici və tənzimləyici müddəalar daxil edilib ki, onlardan biri də mikro sahibkarlıq subyektlərinə tətbiq olunan vergi güzəştlərinə hədəfli yanaşmadır və bu güzəştlərdən məhz mikro sahibkarların faydalanmasıdır.

Dəyişikliyə səbəb olan hallar:

Ötən dövr üzrə aparılan monitorinqlər, habelə risk yaradan proseslərin analizi çərçivəsində aparılan təhlillər nəticəsində mikro sahibkarlıq subyektlərinin fəaliyyətində risklərin mövcud olduğu müəyyən edilib. Monitorinqlər və vergi nəzarəti tədbirləri zamanı belə subyektlərdə bu kimi vergi güzəştlərindən sui-istifadə halları müşahidə olunub və əməliyyatların əhəmiyyətli hissəsindən süni xərclərin ötürülməsi məqsədilə istifadə edildiyi, dövlət büdcəsinə ödənilməli olan vergilərin azaldıldığı müəyyənləşdirilib.

Təhlillər göstərir ki, mikro sahibkarlıq subyektləri elektron qaimə fakturaların (yəni xərc sənədlərinin) 87,8 faizini məhz mikro olmayan biznes subyektlərinə təqdim edirlər. Xərc sənədlərinin mütləq əksəriyyətinin məhz iş (xidmət) adı altında rəsmiləşdirildiyi, əməliyyatların işçi qüvvəsi və resursu olmadan baş verdiyi müşahidə olunur. Beləliklə, resursu və işçi qüvvəsi olmayan mikro sahibkarların digər biznes subyektlərinə irihəcmli əməliyyatlarla “iş, xidmət” göstərməsi nəticəsində dövlətin dəstək aləti hesab edilən vergi güzəştindən mikro olmayan sahibkarlar faydalanırlar.

Nəticədə, həmin güzəştdən müxtəlif formalarda sxemlər yaratmaqla vergidən yayınmağa çalışan vergi ödəyiciləri istifadə etdiyindən ədalətsiz rəqabət və vergi mühiti yaranır ki, bu da dövlət vergi orqanları ilə intizamlı vergi ödəyiciləri arasında qarşılıqlı etimad mühitinə mənfi təsir göstərir.

Dəyişikliyin məqsədi:

Mikro sahibkarlıq subyekti dedikdə dövriyyəsi 200 min manatadək olan, işçi sayı isə 10 nəfərdən çox olmayan şəxslər nəzərdə tutulur. Mikro sahibkar həm də işəgötürəndir və iş yeri yaradır. Vergi güzəşti sahibkarın təkcə mikro sahibkarlıq subyekti olmasına görə deyil, əsas hədəflərdən biri kimi həm də iş yerinin yaradılması ilə bağlıdır.

Bu baxımdan hədəfli vergi güzəşti mikro sahibkarlıq subyektinin işçi meyarının 30 faizinin (yəni 10 nəfər işçi meyarından 3 nəfər) ödənildiyi halda tətbiq olunur. Bu, həm mikro sahibkarları iş yeri yaratmağa təşviq edir, həm də qeyri-real və əmtəəsiz əməliyyatlar vasitəsilə pul vəsaitlərinin nağdlaşdırılmasında iştirak edən, habelə mikro sahibkarlıq subyekti olmayan biznesə “süni xərc” ötürən, onların vergidən yayınmasına şərait yaradan “mikro sahibkarlar”ın destimullaşması ilə nəticələnir.

Digər tərəfdən, dəyişikliklər rəsmiləşdirilməyən faktiki işçilərin rəsmiləşməsini təşviq edəcək.

Beləliklə, vergi güzəşti yanaşması baxımından əldə etdiklərimiz:

• Vergi güzəştləri məşğulluq yaradan mikro sahibkarlara tətbiq edilir;
• Rəsmiləşdirilməmiş faktiki işçilərin rəsmiləşməsi baş verir;
• Pul vəsaitlərini qeyri-real və əmtəəsiz əməliyyatlar vasitəsilə nağdlaşdıran, süni xərc ötürən “mikro sahibkarlar” destimullaşdırılır.