Blog Full

Əlavə dəyər vergisinin ödənilməsindən aşağıdakılar azad edilir:

a) özəlləşdirmə qaydasında dövlət müəssisələrindən satın alınan əmlakın dəyəri, habelə dövlət mülkiyyəti əsasında yaradılmış icarə müəssisələrindən icarə haqqı;

b) sığorta və yenidən sığorta əməliyyatları, borcların verilməsi və keçirilməsi, habelə pul əmanətləri, hesablaşma, cari və digər hesablar üzrə aparılan əməliyyatlar;

v) qanuni tədiyə vasitələri olan valyutanın, pulların, banknotların (numizmatika  məqsədləri üçün istifadə edilənlərdən başqa), habelə qiymətli kağızların (səhmlərin, istiqraz vərəqələrinin, vərəqələrin, sertifikatların, veksellərin və s.) təvadülü ilə bağlı əməliyyatlar*;

q)poçt markalarının (kolleksiya markalarından başqa), markalanmış açıqcaların, zərflərin, lotereya biletlərinin satışı;

ğ) səlahiyyəti olan orqanların yerinə yetirdikləri və müqabilində dövlət rüsumu tutulan hərəkətlər;

e)xalq təhsili sahəsində tədris-istehsal prosesi ilə bağlı olan xidmətlər, uşaqların və yeniyetmələrin dərnəklərdə, bölmələrdə, studiyalarda təhsilinə, idman qurğularından istifadəyə görə haqq, habelə uşaqların məktəbəqədər müəssisələrdər saxlanması, xəstələrə və qocalara baxılması sahəsində xidmətlər ;

ə) Kütləvi informasiya vasitələri məhsullarının alqı-satqısının bütün növləri üzrə dövriyyələr, mətbuat kütləvi informasiya vasitələri məhsullarının istehsalı ilə bağlı redaksiya, nəşriyyat və poliqrafiya fəaliyyəti (reklam xidmətləri istisna olmaqla);

j) dəfnbürolarının   və   qəbiristanlıqların   mərasim xidmətləri, dini təşkilatlar tərəfindən ayinlər və mərasimlər keçirilməsi*;

z) mədəniyyət və incəsənət müəssisələri, dini birliklərin xidmətləri, teatr-tamaşa, idman, mədəni-maarif, əyləncə tədbirləri, o cümlədən videonümayiş;

i) Azərbaycan Respublikasının büdcəsi hesabına görülən geoloji-kəşfiyyat, elmi-tədqiqat, təcrübə-konstruktor və layihə-axtarış işləri, xalq təhsili müəssisələrinin təsərrüfat müqavilələri üzrə gördüyü işlər;

l) Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 16.06.97-ci il tarixli 61 * -li Qərarında nəzərdə tutulan Müstəqil Dövlətlər Birliyinin üzvü olan dövlətlərin hüdudlarından kənarda istehsal edilən mallar:

m) əlillər cəmiyyətinin müəssisə, təşkilat və kooperativlərinin istehsal etdiyi mallar, gördüyü işlər və göstərdiyi xidmətlər;

n) Respublika Pensiya fondunun kommersiya fəaliyyətindən əldə etdiyi gəlir;

o) təhsil müəssisələrində ictimai-iaşə obyektlərinin gəlirləri;

r) beynəlxalq təşkilatların, xarici dövlətlərin hökumətlərinin, habelə dövlətlərarası və hökumətlərarası sazişlər əsasən xarici hüquqi və fiziki şəxslərin ayırdıqları kreditlər və borclar hesabına mənzil tikintisinə dair məqsədli sosial-mədəni proqramların (layihələrin) həyata keçirilməsi, yaşayış və məişət təyinatlı obyektlərin, infrastrukturun, evtikmə kombinatlarının və texnoloji xətlərin tikintisi, xarici ölkələrin və Azərbaycan Respublikasının məsləhət müəssisələrinin xidmət göstərməsi, habelə malların alınması, bütün növ işlərin görülməsi, xidmətlərin göstərilməsi bu bənd 1996-cı il-də ödənilməyən əlavə dəyər vergisi məbləğlərinə də şamil edilir: bu bəndin açılışı aşağıda verilir:

– mənzil tikintisinə dair məqsədli sosial proqramların (layihələrin) həyata keçirilməsinə – məktəb və məktəbəqədər uşaq müəssisələrinin tikintisi,  klub və klub tipli tikintilər, bədən tərbiyəsi və idman sağlamlıq komplekslərinin tikintisi, su, istilik və elektrik şəbəkələrinin, yaşayış və məişət təyinatlı obyektlərin tikintisi, infrastrukturaya-mehmanxanaların, yataqxanaların, yeməkxanaların, məişət evlərinin tikintisi, kommunikasiya xətlərinin və yolların çəkilişi aid edilir;

–   evtikmə kombinatlarının və texnoloji xətlərin tikintisinə yaşayış obyektlərin tikintisi və quraşdırılması ilə məşğul olan müəssisələrin tikintisi, istehsal texnoloji proseslərin həyata keçirilməsini təmin edən qurğuların tikintisi aid edilir;

–   xarici ölkələrin və Azərbaycan Respublikasının məsləhət müəssisələrinin xidmət göstərməsinə – beynəlxalq təşkilatların, xarici dövlətlərin hökumətlərinin, habelə dövlətlərarası və hökumətlərarası sazişlərə əsasən xarici hüquqi və fiziki şəxslərin ayırdıqları əvəzsiz maliyyə yardımı, kreditlər və borclar hesabına məsləhət müəssisələrinin (auditor, konsaltinq, hüquqi və iqtisadi məsləhət) göstərdiyi xidmətlər aid edilir.

s) qəzetlərin və jurnalların satışı üzrə dövriyyələr.

Aşağıdakı əməliyyatlardan əldə olunan gəlir “0” (sıfr) faiz dərəcə ilə əlavə dəyər vergisinə cəlb edilir:

a)Müstəqil Dövlətlər Birliyinin üzvü olan dövlətlərin hüdudlarından kənara ixrac edilən mallar (işlər, xidmətlər) və Azərbaycan Respublikasından idxal olunan mallara (işlərə və xidmətlərə) əlavə dəyər vergisi tətbiq edən Müstəqil Dövlətlər Birliyinin üzvü olan dövlətlərə ixrac edilən mallar (işlər, xidmətlər);

b)xarici diplomatik nümayəndəliklərin, onlara bərabər tutulan qurumların, habelə onların diplomatik və inzibati-texniki heyətinin rəsmi və şəxsi istifadəsi üçün nəzərdə tutulan mallar və xidmətlər;

v)şəhər sərnişin nəqliyyatının (taksidən başqa) xidmətləri, habelə dəmir yolu və avtomobil nəqliyyatı ilə şəhərətrafı sərnişin daşımaları sahəsində xidmətlər;

q)orta məktəb dərslikləri, uşaq ədəbiyyatı;

ğ) mənzil kirayəsi, o cümlədən yataqxanalarda yaşamağa görə haqq.

d) dövlətlərarası və hökumətlərarası sazişlərə əsasən, habelə respublika Nazirlər Kabinetinin razılığı ilə beynəlxalq təşkilatların, xarici dövlətlərin hökumətlərinin, xarici hüquqi və fizika şəxslərik ayırdıqları əvəzsiz maliyyə yardımları hesabına xammal, mal, material və avadanlıqların alınması və bütün nov işlərin görülməsi, xidmətlərin göstərilməsi.

Əlavə dəyər vergisinin ödənilməsindən azad edilmiş malların (işlərin, xidmətlərin) siyahısı Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində vahiddir.

Vergiyə cəlb edilən dövriyyənin müəyyən edilməsi üçün satılmış malların  (işlərin, xidmətlərin) aşağıdakı dəyəri qəbul edilir:

–   əlavə dəyər vergisiz sərbəst (bazar) qiymətlər və tariflərlə;

–   malların (məhsullara), iş və xidmətlərə özündə əlavə dəyər vergisini əks etdirməklə tətbiq edilən tənzimlənən qiymət və tariflərə.

Ticarət, təchizat-satış, ictimai iaşə müəssisələrinə və digər təşkilatlara ticarət güzəştləri verildiyi zaman tənzimlənən qiymətlər nəzərə alınmaqla hesablanmış cəlb olunan dövriyyə bu güzəştlər məbləğində azaldılmalıdır.

Yol fonduna hesablanan vergi və aksizli mallar üzrə aksiz vergisinin məbləği də vergi tutulan dövriyyəyə daxil edilir.

Misal 1.

Hüquqi şəxs tərəfindən istehsal edilmiş Aİ-95 avtomobil benzininin 1 tonunun pərakəndə satış qiyməti 2088000 manat təsdiq edilmişdir. Həmin məhsul üzrə təchizat əlavəsi 56260 manat müəyyən edilmişdir. Hüquqi şəxs tərəfindən bu məhsul satılarkən 338623 manat (2088000 – 56260 = 2031740 x 16,67%) əlavə dəyər vergisi məbləği, 220841 manat(2031740 – 338623 = 1693117 x 13,04 %) yol fonduna köçürülən vergi məbləği hesablanmalıdır. Bundan sonra 1472276 manat ( 2031740 – 338623 – 220841 ) məbləğdən müəyyən olunmuş dərəcə ilə aksiz vergisi hesablanmalıdır.

Təchizat satış güzəştlərindən də əlavə dəyər vergisi və yanacaq-sürtgü materiallarının satışından ( yol fondu ) vergi məbləğləri eyni qayda ilə hesablanır.

Misal 2.

Hüquqi şəxs tərəfindən istehsal edilmiş məhsulun topdansatış qiyməti 100 min manatdır. Həmin məhsul üzrə 30% aksiz dərəcəsi müəyyən edilmişdir. Bu zaman məhsulun 142,8 (100 : 70 %) min manatlıq aksizli dəyərinə 28,6 (142,8x 20%) min manat əlavə dəyər vergisi hesablanır və hüquqi şəxs tərəfindən istehsal edilən məhsulun buraxılış qiyməti 171,4 (142,8 + 28,6) min manat təşkil edir.

Mallar (işlər, xidmətlər) mübadilə edilərkən, onlar əvəzsiz olaraq və ya dəyəri qismən ödənilməklə, habelə maliyyələşmə mənbəyindən asılı olmayaraq hüquqi şəxsin istehlak məqsədləri üçün və ya öz işçilərinə verilərkən vergiyə cəlb olunan dövriyyə sərbəst (bazar) qiymətlərinin səviyyəsi, onlara dövlət tənzimlənən qiymətləri olduqda isə bu qiymətlər nəzərə alınmaqla müəyyən edilir. Öz istehsalı olan, xərcləri istehsal və tədavül məsrəflərinə aid edilməyən mallar (işlər, xidmətlər) müəssisə daxilində istifadə edilən zaman, cəlb olunan dövriyyənin müəyyən edilməsi üçün mallara (işlərə, xidmətlərə) tətbiq edilən qiymətlər (tariflər), bunlar olmadıqda isə faktiki maya dəyəri nəzərə alınmaqla bu və ya onlara bənzər malların (işlərin, xidmətlərin) hesablanmış dəyəri əsas kimi qəbul edilir. Belə hallarda vergi məbləği müvafiq maliyyələşmə mənbəyi hesabına aparılmalıdır.

Əmək haqqını natura şəklində ödəyən hüquqi şəxslərdən cəlb olunan dövriyyə, malların ticarət güzəşti daxil olmaqla sərbəst və ya tənzimlənən qiymətlərlə hesablanmış dəyəri hesab edilir. Bu zaman mallar natura şəklində buraxılış qiymətlərindən aşağı qiymətə verildikdə vergiyə cəlbetmə dövriyyə malın (işin, xidmətin) tam dəyəri hesab edilir.

Hüquqi şəxslər tərəfindən əhaliyə (öz işçiləri də daxil olmaqla) özünün istehsal etdiyi mallar sərbəst pərakəndə satış qiymətləri ilə satılarkən cəlb olunan dövriyyə, qiymətlər və tətbiq edilən ticarət əlavələri nəzərə alınmaqla hesablanır.

Sifarişçinin öz xammal və materiallarından hazırlanmış mallar ona qaytarılarkən cəlb olunan dövriyyə onların emal dəyəri hesab edilir.

Tara istehsal edən hüquqi şəxslərin tara satışı istisna olmaqla, qaytarılan taraların, o cümlədən şüşə qabların dəyəri vergiyə cəlb olunmur. Əlavə dəyər vergisiz alınmış taralar ilk satışda vergiyə cəlb edilməlidir.

Misal. 1 №-li Bakı şərab zavodu Müstəqil Dövlətlər Birliyinin üzvü olan dövlətlərin hüdudlarının kənarında istehsal edilmiş 1 ədədi 200 manat olan şüşə taralarını öz tələbatı üçün gətirərkən gömrük orqanlarına əlavə dəyər vergisi ödənilməmişdir.

Bu zaman istehsal olunan 0,5 l arağın buraxılış qiyməti 4000 manat (tarasız) olduğu halda ilk satışda 240 manat (200 x 1,20%) taranın dəyəri buraxılış qiymətinə əlavə edilməli və satıldıqdan sonra ümumi qaydada büdcəyə ödənilməlidir. Gələcək satışlarda həmin taranın qiyməti əlavə dəyər vergisi ilə birlikdə 240 manat olmalıdır.

Respublikadan kənarda ixrac edilən malların (işlərə, xidmətlərə) görə respublika ərazisində göstərilən sazlanma, ekspeditor və Nəqliyyat xidmətlərinin, ixracat və tranzit yüklər üzrə göstərilən vasitəçilik xidmətlərinin və işlərinin dəyəri vergiyə cəlb edilən dövriyyə hesab edilir.

Hüquqi şəxslər tərəfindən görülmüş işlərin hesabına digər müəssisənin nizamnamə fondunun yaradılması üçün pay və natura şəklində qoyulmuş vəsait müəyyən olunmuş qaydada əlavə dəyər vergisinə cəlb edilməlidir.

Əsas vəsaitlərin satışı zamanı əlavə dəyər vergisi hesablanmalı və yerli dövlət vergi xidməti orqanına təqdim edilən haqq-hesablarda öz əksini tapmalıdır.

Vergiyə cəlb edilmir:

a) hüquqi şəxsin bir struktur vahidi tərəfindən digər struktur vahidinə sənaye istehsalat ehtiyacları üçün məhsulların, yarımfabrikatların, işvə xidmətlərin satışı üzrə dövriyyələr (zavoddaxili dövriyyə), struktur vahidləri dedikdə müvafiq qanunvericiliyə əsasən hüquqi şəxs statusuna malik olmayan struktur vahidləri başa düşülür;

b) müsadirə edilmiş, sahibsiz və vərəsəlik hüququ dövlətə keçmiş əmlakların, əmanətlərin və qiymətlilərin satışı üzrə dövriyyələr.

Azərbaycan Respublikasının ərazisində malların, o cümlədən istehsal-texniki təyinatlı malların, görülmüş işlərin və göstərilmiş xidmətlərin satışı üzrə dövriyyələr vergitutma obyektidir.

Hüquqi şəxs tərəfindən istehsal edilmiş və ya kənardan alınmış malların satışı üzrə  dövriyyələr, habelə aşağıdakı dövriyyələr vergitutma obyektləri sayılır;

maliyyələşmə mənbəyindən asılı olmayaraq müəssisə daxilində xərcləri istehsal və tədavül məsrəflərinə aid edilməyən malların (işlərin, xidmətlərin) xüsusi istehlak üçün, habelə öz işçilərinə satışı üzrə dövriyyələr;

dəyəri ödənilmədən malların (işlərin, xidmətlərin) başqa mallar (işlər, xidmətlər) müqabilində satışı (mübadilə əməliyyatları) üzrə dövriyyələr;

malların (işlərin, xidmətlərin) əvəzsiz olaraq və ya dəyəri qismən ödənilməklə  hüquqi və ya fiziki şəxslərə verilməsi və hüquqi şəxsin əvəzsiz maliyyə yardımı şəklində aldığı məbləğlər (büdcə, nazirlik və baş idarədən aldığı mərkəzləşdirilmiş fonddan yetim və kimsəsiz uşaqların, tənha və kimsəsiz qocaların, əlillərin maddi ehtiyaclarının ödənilməsinə habelə idman mədəni-maarif tədbirlərinə, təhsilə, səhiyyəyə (kapital qoyuluşları istisna olmaqla), müvafiq qaydada qeydiyyatdan keçmiş xeyriyyə fondlarına və təşkilatlarına, eləcə də milli birliyin, həmrəyliyin və ənənələrin möhkəmlənməsinə və təbliğinə, ibadətgahların tikintisinə və təmirinə, dini ziyafətlərin təşkilinə ayrılan və öz təyinatı üzrə istifadə edilən maliyyə yardımlarından başqa) üzrə dövriyyələr.

Respublika Nazirlər Kabinetinin müəyyən etdiyi qaydada pərakəndə ticarət və ictimai iaşə, avtomobil nəqliyyatı ilə sərnişin daşınma xidmətləri, avtomobil nəqliyyatı vasitələrinə texniki xidmət, habelə bərbərlik və kosmetika xidmətləri (müalicə və ya cərrahlıq fəaliyyəti ilə bağlı olmayan) göstərən vergi ödəyiciləri üçün bu sahibkarlıq fəaliyyətindən gəlirlərin əldə edilməsinə təsir göstərən amilləri nəzərə almaqla minimum məbləğdə aylıq vergi məbləği müəyyən edilə bilər. Minimum məbləğdə vergi üzrə təqvim ilinin yekununa görə respublika Nazirlər Kabinetinin müəyyən etdiyi qaydada yenidən haqq-hesab aparılır.

Daşınmaz əmlak, elektrik və istilik enerjisi, qaz vergiyə cəlbetmə məqsədilə dövriyyə hesab edilir.

Yerinə yetirilmiş və dəyəri ödənilmiş tikinti-quraşdırma, təmir, təcrübə-konstruksiya, texnoloji işlərin və digər işlərin həcmi də vergiyə cəlbetmə obyekti sayılır.

Aşağıdakı xidmətlərin göstərilməsindən əldə edilən gəlir vergiyə cəlbetmə obyekti sayılır:

• qazın, neft və neft məhsullarının, elektrik və istilik enerjisinin nəql edilməsi də daxil olmaqla sərnişin və yük daşıma nəqliyyatının xidmətləri, malların yüklənməsi, boşaldılması və saxlanması üzrə xidmətlər;
• əmlakın icarəyə verilməsi, o cümlədən lizinq üzrə əməliyyatlar;
• mal göndərilməsi və satılması ilə bağlı olan vasitəçilik xidmətləri;
• məişət, mənzil-kommunal xidmətləri ilə bağlı olan xidmətlər;
• sanatoriya-kurort və sağlamlıq, habelə turist-ekskursiya xidmətləri;
• ticarət müəssisələri tərəfindən hüquqi şəxslərin sifarişlərinin yerinə yetirilməsi üzrə xidmətlər;
• idarədənkənar mühafizə xidmətləri;
• kadr hazırlığı və ixtisas artırılması üzrə xidmətlər;
• reklam xidmətləri;
• innovasiya (yeni texnikanın, texnologiyanın, elmi tədqiqatların işlənməsinə qoyulan vəsaitlər) xidməti, məlumatların işlənməsi və informasiya təminatı üzrə xidmətlər;
• respublika ərazisində tranzitlə daşınanmallara görə göstərilən xidmətlər;
• qanunvericiliklə güzəşt nəzərdə tutulmayan bütün digər xidmətlər;