Blog Full

Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinə əsasən, məzuniyyət hüququ, o cümlədən ödənişsiz məzuniyyət işçilərin əsas hüquqlarından biridir. Məcəllənin 9-cu maddəsinin “x” bəndinə əsasən, işçilərin hər il bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş minimum müddətdən az olmayan ödənişli əsas məzuniyyətdən və müvafiq hallarda əlavə, sosial, ödənişsiz, təhsil məzuniyyətlərindən istifadə etmək hüququ vardır. Bəs ödənişsiz məzuniyyət kimlərə və hansı şərtlərlə verilə bilər? İşəgötürən bundan imtina edə bilərmi? 

Mövzu ilə bağlı suallara insan resursları üzrə ekspert Ramin Hacıyev aydınlıq gətirir. 

Ödənişsiz məzuniyyət hüququ necə tənzimlənir?

Əmək Məcəlləsinin 128-ci maddəsinə əsasən, qohumluq borcunun yerinə yetirilməsi ilə bağlı ailə, məişət və başqa sosial məsələləri təxirə salmadan həll etmək, təhsil almaq, yaradıcı elmi işlə məşğul olmaq üçün, habelə yaşına, fizioloji keyfiyyətlərinə görə işdən ayrılmaq zərurəti olduqda işçinin ödənişsiz məzuniyyətlərdən istifadə etmək hüququ vardır.

Məcəllənin 129-cu maddəsində isə göstərilib ki, ödənişsiz məzuniyyətin 2 növü var:

– işçilərin xahişi ilə verilən ödənişsiz məzuniyyət;
– tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə verilən ödənişsiz məzuniyyət.

İşçilərin xahişi ilə aşağıdakı hallarda və müddətə ödənişsiz məzuniyyət verilir:

– həkim məsləhət komissiyasının rəyi əsasında xroniki xəstəliyə tutulmuş uşağı olan valideynlərdən birinə, yaxud ailənin uşağa bilavasitə qulluq edən digər üzvünə – uşaq dörd yaşına çatanadək;
– arvadları doğuşla əlaqədar məzuniyyətdə olan kişilərə — 14 təqvim gününədək;
– 16 yaşınadək uşağı olan qadınlara və ya tək valideynlərə, qəyyumlara, himayədarlara – 14 təqvim gününədək;
– orqanizmin funksiyalarının pozulması faizindən və səbəbindən asılı olmayaraq əlilliyi olan işçilərə – bir təqvim ayınadək;
– Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü və suverenliyinin müdafiəsi zamanı xəsarət (yaralanma, travma, kontuziya) almış işçilərə – 14 təqvim gününədək;
– insanın immunçatışmazlığı virusu ilə yaşayan uşaq böyüdən, həmçinin əlilliyi olan uşağı olan valideynlərə – 14 təqvim gününədək;
– doktoranturada (adyunkturada) təhsil alan işçilərə – 1 təqvim ayınadək;
– ali təhsil müəssisələrində qəbul imtahanlarına buraxılan işçilərə – 14 təqvim günü, orta ixtisas təhsil müəssisələrinə qəbul imtahanlarına buraxılan işçilərə – 7 təqvim günü;
– ixtirasının və ya səmərələşdirici təklifinin işlədiyi müəssisədən kənar yerdə ilkin tətbiqi zamanı müəllifə – 14 təqvim gününədək;
– ailənin xəstə üzvünə qulluq edən qohumlardan birinə — tibb müəssisəsinin rəyi ilə 14 təqvim gününədək;
– əlilliyi olan uşaqları olan işçilərə – 14 təqvim gününədək;
– ailə, məişət və başqa sosial məsələləri həll etmək üçün işçilərə -7 təqvim gününədək.

Yuxarıda qeyd olunan hallarda işçi ödənişsiz məzuniyyətdən istifadə etmək üçün işəgötürənə müraciət etdikdə, işəgötürən işçinin məzuniyyətə buraxılmasını təmin etməlidir. Müvafiq hallarda tələb olunan sənədlərin təqdim edilməsi da şərtdir.

Ödənişsiz məzuniyyətlərin digər növü isə tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə verilən ödənişsiz məzuniyyətdir. Əmək Məcəlləsinin 129-cu maddəsinin 2-ci hissəsinə əsasən, işəgötürənlə işçinin qarşılıqlı razılığına əsasən, həmçinin kollektiv müqavilələrdə nəzərdə tutulan hallarda, o cümlədən əmək müqaviləsi ilə müəyyən edilmiş şərtlərlə işçilərə müddəti altı aydan çox olmayaraq tərəflərin mülahizəsinə əsasən müəyyən edilən ödənişsiz məzuniyyət verilə bilər.

Maddənin tələbindən də göründüyü kimi, əgər tərəflərin hər ikisinin razılığı olarsa, məzuniyyətdən istifadə edilə bilər. Əmək Məcəlləsinin 129-cu maddəsi üzrə tələblərdən biri də ödənişsiz məzuniyyətin müddətinin 6 aydan çox olmayaraq verilməsilə ilə bağlıdır. İşəgötürən razı olsa belə, tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə verilən ödənişsiz məzuniyyətin müddəti 6 aydan çox müddətə verilə bilməz.

Misal: İşçi işəgötürənin razılığı ilə 3 aylıq ödənişsiz məzuniyyətdən istifadə edir. Məzuniyyətdən sonra 1 ay işləyib, yenidən 4 aylıq ödənişsiz məzuniyyətdən istifadə edə bilər.

Digər hal isə ondan ibarətdir ki, istər tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə verilən ödənişsiz məzuniyyət, istərsə də işçilərin xahişi ilə verilən ödənişsiz məzuniyyət hüququndan işçi əmək müqaviləsinin bağlandığı vaxt nəzərə alınmadan istifadə edə bilər.

İşəgötürən müəssisədə işin dayandırılması ilə əlaqədar işçiləri qrup halında ödənişli və ya ödənişsiz məzuniyyətə də buraxa bilər. Bir şərtlə ki, işin normal ahəngini pozan amillər – təbii fəlakət, istehsalat qəzaları və operativ surətdə qarşısı alınmayan digər hallar mövcud olsun və işçilərlə bağlanmış kollektiv müqavilədə, belə müqavilələr bağlanmadığı hallarda isə əmək müqavilələrində şərtlər və qaydalar müəyyən edilmiş olsun.

Ödənişsiz məzuniyyətlərin rəsmiləşdirilməsi qaydası

Əmək Məcəlləsinin 138-ci maddəsinin tələbinə əsasən, bütün növ məzuniyyətlər işçinin ərizəsinə əsasən işəgötürənin əmri (sərəcamı, qərarı) ilə rəsmiləşdirilir. Maddənin tələbindən göründüyü kimi, bütün növ məzuniyyətlərin, o cümlədən ödənişsiz məzuniyyətin də rəsmiləşdirilməsi üçün işçinin ərizəsi əsasında əmr (sərəncam, qərar) verilməlidir.

Əmək Məcəlləsinin 132-ci maddəsinə əsasən, ödənişsiz məzuniyyət dövrü əmək məzuniyyəti hüququ verən staj hesablanarkən nəzərə alınmayan dövrə aiddir. Əgər işçi bir iş ili ərzində 2 ay müddətində ödənişsiz məzuniyyətdə olarsa, iş ilinin sonunda ona məzuniyyət verildikdə ödənişsiz məzuniyyətdə olduğu dövr nəzərə alınmayacaq.

Həmin maddədə məzuniyyət hüququ verən əmək stajı hesablanarkən nəzərə alınan dövrlər aşağıdakı kimidir:

– işçinin faktiki işlədiyi vaxt;
– iş yerinin və Əmək Məcəlləsində nəzərdə tutulmuş hallarda əməkhaqqının saxlanılması şərti ilə işçinin işdən ayrıldığı dövr;
– qanunsuz və əsassız işdən çıxarılmaqla, yaxud başqa işə keçirilməklə əlaqədar işə bərpa edilən işçilərin məcburi işburaxma dövrü;
– əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirildiyi dövr;
– təhqiqat, ibtidai istintaq, prokurorluq və məhkəmə orqanlarının qanunsuz hərəkətləri nəticəsində işdən (vəzifədən) azad edilmiş və ya kənarlaşdırılmış və müəyyən edilmiş qaydada tam bəraət almış işə (vəzifəyə) bərpa edilən şəxsin məcburi işburaxma dövrü və ya həbsdə olduğu dövr.

İşçinin qismən ödənişli və ya ödənişsiz məzuniyyətdə olduğu dövr məzuniyyət hüququ verən əmək stajı hesablanarkən nəzərə alınmayan dövr hesab edilir. Doğrudur, Əmək Məcəlləsinin 132-ci maddəsində birbaşa ödənişsiz məzuniyyət dövrünün məzuniyyət hüququ verən əmək stajı hesablanarkən nəzərə alınmayan dövr kimi qeyd olunmasa da, lakin nəzərə alsaq ki, ödənişsiz məzuniyyət dövründə işçinin orta əməkhaqqı saxlanılmır və faktiki olaraq işləmir, qeyd edə bilərik ki, ödənişsiz məzuniyyət dövrü də məzuniyyət hüququ yaratmayan əmək stajına aiddir.

Onu da vurğulayaq ki, İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 192.5-ci maddəsinə əsasən, işçilərin məzuniyyət hüquqlarının pozulmasına görə, vəzifəli şəxslər 1.500 manatdan 2.000 manatadək məbləğdə cərimə edilir.

Mənbə: vergiler.az

Mən daşınmaz əmlakın alqı-satqısı sahəsində şəxsi ofisimdə vasitəçi kimi fəaliyyət göstərirəm. VÖEN açmaq üçün hara müraciət etməliyəm və vergi uçotuna durduqdan sonra nə qədər ödəniş etməliyəm?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, sorğuda qeyd edilən fəaliyyətlə məşğul olmaq üçün vətəndaş, ilk növbədə, vergi orqanında uçota durmaqla VÖEN əldə etməli, daha sonra təsərrüfat obyektinin (subyektinin) vergi uçotuna alınması üçün “Vergi ödəyicisinin filialının, nümayəndəliyinin və ya digər təsərrüfat subyektinin (obyektinin) olduğu yer üzrə vergi uçotuna alınması haqqında Ərizə”ni obyektin yerləşdiyi ərazi üzrə vergi orqanına təqdim etməlidir.

Fiziki şəxs vergi uçotuna alınarkən təqdim etdiyi ərizədə seçdiyi vergitutma metoduna uyğun olaraq, sadələşdirilmiş verginin, gəlir vergisinin və ya əlavə dəyər vergisinin (gəlir vergisinin ödəyicisi də olmaq şərti ilə) ödəyicisi kimi fəaliyyət göstərə bilər. Sözügedən vergitutma sistemlərinin hər birinin istər vergitutma bazasında, istər vergi tutulan dəyərində, istərsə də ümumiyyətlə inzibatçılıqda müəyyən özəllikləri və xüsusiyyətləri vardır.

Vergi orqanlarında uçot prosedurları və vergi öhdəlikləri barədə ətraflı məlumatı Dövlət Vergi Xidmətinin rəsmi internet səhifəsinin “Vergi bələdçisi” bölməsindən və ya Çağrı Mərkəzinə (195-1) müraciət etməklə əldə edə bilərsiniz.

Mənbə: vergiler.az

Ölkənin ilk rəqəmsal bankçılıq platforması və milyonlarla insanın gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilən Birbank, ölkədə maliyyə inklüzivliyi sahəsində tarixi əhəmiyyət kəsb edən yeniliyə imza atdı. Beynəlxalq Jest Dilləri Günündə Azərbaycanın bank sektorunda ilk dəfə olaraq, eşitmə və nitq məhdudiyyətli müştərilər üçün “İşarət dili ilə videozəng xidməti” Birbank mobil tətbiqində istifadəyə verildi.

Bu yenilik 3 milyondan çox istifadəçisi olan platformanın eşitmə və nitq məhdudiyyətli müştəriləri üçün mövcud olan ən fundamental baryerlərdən birini aradan qaldırması deməkdir. Birbank bu təşəbbüslə bank xidmətini hər kəs üçün əlçatan etməklə yanaşı, həm də maliyyə azadlığını fundamental bir haqqa çevirməklə öz liderliyini və sosial məsuliyyətini təsdiqləyir. Artıq on minlərlə vətəndaş üçün bankçılıq əməliyyatları üçüncü tərəfin köməyindən asılı, mürəkkəb bir proses olmaqdan çıxaraq, öz ana dilində qurduğu sərbəst və birbaşa ünsiyyətə çevrilir.

Bunun üçün eşitmə və nitq məhdudiyyətli müştərilər Birbank mobil tətbiqindəki xüsusi bölməyə daxil olmaqla, tam məxfi və təhlükəsiz videozəng vasitəsilə bank filialına getmədən və ya yazılı ünsiyyətin yaratdığı məhdudiyyətlərlə üzləşmədən sürətli və effektiv xidmət alacaqlar. Birbaşa və maneəsiz ünsiyyət kanalı vasitəsilə müştərilər  həftəiçi hər gün saat 09:00-18:00 aralığında bank xidmətləri haqqında məlumat ala, təklif və  narahatlıqlarını bölüşə bilərlər. Xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, bu xidməti göstərən əməkdaşlar müştərilərlə peşəkar və sərbəst ünsiyyət qurmaq məqsədilə 3 ay davam edən intensiv işarət dili təlimlərindən keçiblər. Bu müddətdə bankın işarət dilini könüllü olaraq öyrənmək istəyən əməkdaşlarına peşəkar mütəxəssislər tərəfindən 72 saat təlim keçirilib.

Kapital Bank-ın İdarə Heyətinin sədri, Baş İcraçı direktor Fərid Hüseynov bu mühüm hadisə ilə bağlı öz sosial media hesabından fikirlərini bölüşüb: “Bu gün biz texnologiyanın gücünü insan amili ilə birləşdirərək eşitmə və nitq məhdudiyyətli müştərilərimiz üçün mövcud olan ən böyük maneələrdən birini aradan qaldırdıq. Azərbaycanda ilk dəfə “İşarət dili ilə videozəng xidməti” Birbank mobil tədbiqi vasitəsilə istifadəyə verildi. Biz bu təşəbbüslə təkcə bank sektorunda deyil, bütün ölkədə inklüziv xidmət mədəniyyətinin inkişafına təkan verəcəyimizə və digər qurumları bu yolda bizə qoşulmağa ruhlandıracağımıza ümid edirik”.

Videonu izləmək üçün link: www.b-b.az/bbss

Daim ən son rəqəmsal yeniliklər və bank məhsulları təqdim edən Kapital Bank-ın əmtəə nişanı olan Birbank, 3 milyondan çox aktiv istifadəçisi olan mobil tətbiqi, 121 filial və 52 şöbədən ibarət Azərbaycanda ən böyük filial şəbəkəsi ilə müştərilərinin xidmətindədir. Bank 2025-ci ilədək ölkənin birinci bankı Kapital Bank adı altında müştərilərinə xidmət göstərib və PAŞA Holding-ə daxildir. Kapital Bank isə hazırda maliyyə institutu olaraq fəaliyyətini davam etdirir. Bankın məhsul və xidmətləri barədə daha ətraflı məlumat almaq üçün  https://birbank.az/ saytına, 196 Sorğu Mərkəzinə və ya Bankın müxtəlif sosial şəbəkələrdə olan səhifələrinə müraciət edə bilərsiniz.

Mövzunu “Business Service Center” şirkətinin maliyyə-mühasibatlıq işləri üzrə mütəxəssisi Nihad Cavadov şərh edir. 

İyulun 1-dən etibarən teatr, kino, muzey və simfonik orkestr fəaliyyətinin inkişafı məqsədilə yeni vergi güzəştləri tətbiq edilib. Yeni güzəştlər mədəniyyət sahəsində göstərilən xidmətlərin maya dəyərinin azalmasına və nəticə etibarilə qiymətlərin aşağı düşməsinə səbəb ola bilər. Əlavə olaraq, dəyişikliklərin məqsədi bu sahəyə daha çox sərmayə cəlb etmək və mədəniyyət xidmətlərinin inkişafını stimullaşdırmaqdır.

Yeniliklərdən biri də mədəniyyət xidmətləri üzrə “ƏDV cashback” mexanizminin tətbiqidir. Vergi Məcəlləsində edilmiş dəyişikliklərə əsasən, bu sahədə göstərilən xidmətlərə görə nağdsız qaydada ödənilən ƏDV-nin 50 faizi fiziki şəxslərə geri qaytarılır. Müəssisə və prodüserlər isə 5 il müddətinə mənfəət və gəlir vergisinin 90 faizindən azad edilib. Qeyd edək ki, əvvəllər bu güzəşt 75 faiz idi.

Misal 1

“A Production” MMC film sektorunda fəaliyyət göstərir. 2025-ci ilin iyul ayında yeni filmin çəkilişləri üçün ümumilikdə 80.000 manat xərclənir. Sentyabr ayında ekranlara çıxarılan filmin gəlirləri 230.000 manat təşkil edir. MMC 1 iyul 2025-ci ilədək mənfəət vergisindən 75% güzəşt hüququ ilə 7.500 manat mənfəət vergisi ödəyəcəkdisə, bu tarixdən etibarən məbləğ 3.000 manat olacaq:

(230.000 – 80.000) x 20% = 30.000 manat;
30.000 – (30.000 x 75%) = 7.500 manat;
30.000 – (30.000 x 90%) = 3.000 manat.

2025-ci il yanvarın 1-dən fiziki şəxslərin dövriyyəsi 45.000 manat olan (xərclər nəzərə alınmadan) bir sıra fəaliyyət sahəsi üzrə əldə etdikləri gəlirlərin 75% hissəsi gəlir vergisindən azad olunub. Bu sahələrə mədəniyyət sahəsindəki fəaliyyətlər də aid edilib. Bundan əlavə, mədəniyyət obyektlərinin yerləşdiyi torpaqlar torpaq vergisindən, müəllif hüquqlarından əldə olunan royalti gəlirləri isə 5 il ərzində 14 faizlik vergi dərəcəsi ilə vergidən azad edilib.

Misal 2

Fərdi sahibkar səsyazma studiyasında bəstəkarlıq sahəsində fəaliyyət göstərir və bəstələnən musiqinin “YouTube” platformasında yayımlanması üçün “A Production” MMC-yə 10.000 manat qarşılığında müəllif hüquqlarını satır. Bu zaman göstərilən gəlir fərdi sahibkarın royalti gəliri hesab olunur, lakin Vergi Məcəlləsində edilmiş dəyişikliyə əsasən, 14% ödəmə mənbəyindən vergiyə cəlb edilmir.

Yeri gəlmişkən, güzəşt tətbiq edilən subyektlərin sayı da artırılıb – əvvəl 2 olan subyekt sayı 6-ya çatdırılıb. Siyahıya teatrlar, muzeylər, simfonik orkestr kollektivləri və film prodüserləri də daxil edilib. Analitik nöqteyi-nəzərdən, belə genişmiqyaslı vergi güzəştləri qeyri-neft sektorunda iqtisadi aktivliyi artırır, yeni iş yerlərinin yaranmasına və yaradıcı sinfin sosial statusunun möhkəmlənməsinə şərait yaradır. Bu yanaşma sektorun rəsmi dövriyyəsinin və iqtisadi çəkisinin artmasına, yaradıcı təşəbbüslər üçün rəqabət və innovasiya mühitinin formalaşmasına səbəb olur, Azərbaycanın mədəniyyət potensialının beynəlxalq platformalarda tanıdılması üçün institusional bazanı daha da möhkəmləndirir.

Mənbə: vergiler.az