Vergi sistemlərinin inkişaf tarixindən 27 dərs (4-cü hissə)
Vergi sistemlərinin inkişaf tarixindən 27 dərs
4-cü hissə
Məqalənin 3-cü hissəsini buradan oxuya bilərsiniz.
Böyük imperiyaların vergilərlə özlərini məhv etdiyi tezisi getdikcə daha çox təsdiqini tapır. Vergilər çox vaxt böyük sosial partlayışlara gətirib çıxaran bir qığılcım idi. Alimlərdən birinin rəyinə görə, Mayya sivilizasiyasının çöküşü, sakinlərinin vergilər üzündən cəngəlliklərə qaçmasıdan sonra başlanmışdı. Gəlin baxaq görək, vergitutmanın çoxəsrlik tarixi bizə hansı dərslər verir.
Budur, vergi sistemləri və sivilizasiyaların inkişafı tarixindən əsas dərslər:
- Yüksək vergilər vətənpərvərliyə ağır zərbə vurur. Yüksək vergi dərəcələri, vergi bazasının qiymətləndirilməsi və onların toplanması yolu vətənpərvərliyin müsbət ictimai təsirini sarsıdır.
- Tarixən vergilər üzrə dizayn-meykerlərin yaradılması, İsveçrə pendirinə (pendirin kiçik deşiklərdən ibarət olması nəzərdə tutulur) oxşayırdı. Vergi sistemini çoxlu boşluqlar bəzəyirdi. Yəni, vergilərdən leqal yollarla yayınmaq imkanları yaranırdı. Vergi qanunvericiliyində çoxsaylı güzəştlərin olması vergi ödəyicilərinin şüurunu İsveçrə pendirinə çevirir.
- Vergi ödəyiciləri arasında ədalətli və qərəzsiz bölüşdürülməmiş vergilər mənəvi öhdəliklərin bütün qüvvəsini itirir.
- “Vergilər – bu, bir növ sivil cəmiyyət üçün ödənişdir”. Bununla yanaşı, vergitutma sisteminin mexanizmləri və məzmunu, vergi ödəyicilərinin vəsaitlərinin xərclənməsi üsulu cəmiyyətimizin xeyirxah və ya qüsurlu olub-olmadığını müəyyən edir.
- Azadlıq öz məhvinə toxum səpməyə meyllidir: azad insanlar hökumətə böyük vergi səlahiyyətləri verməyə meyllidirlər. Onlar dərk etmirlər ki, bu səlahiyyətlərdən sui-istifadə etmək azadlığı, hakimiyyəti müdafiə etmək və qorumaq azadlığını məhv edir.
- Müharibə qaçılmaz olaraq yüksək xərclərə səbəb olur. Böyük xərclər – bu, yüksək vergilərdir. Yüksək vergilər ticarəti əngəlləyir və iqtisadi durğunluğa və tənəzzülə səbəb olur.
Təəssüf ki, əksər Qərb ölkələri bu dərslərə məhəl qoymurlar. 1980-ci illərin kiçik vergi zəifləmələri 1990-cı illərdə vergi yükünün artması ilə əvəzləndi. Avropa ölkələri özlərini vaxtilə imperiya İspaniyasının vətəndaşları kimi aparırlar. Onlar 400 il ərzində vergiləri azaltmaq istəyirdilər. Lakin hökuməti dəyişdirə bilmirdilər.
Bir çox vergi islahatları öz diqqətini yalnız bu və ya digər vergilərin dərəcələri üzərində cəmləşdirir. Bu, çox səthi yanaşmadır. Vergi yığımının xərclərini, vergi şpionomaniyasının göstərdiyi təsiri də nəzərə almaq lazımdır. Vergi tariflərinin özü deyil, vergi bazasının qiymətləndirilməsi mexanizmləri və vergi toplanması bir çox sivilizasiyalar üzərində dövlətlə vətəndaşlar arasında mübarizə mövzusu olmuşdur.
Çarlz Adams xüsusilə Qərb və ABŞ-ın vergi sistemləri dinamikası ilə bağlı ciddi narahatlıq ifadə edir. Dövlət kredit kartı sistemi və sosial sığorta kartlarının nömrələri vasitəsilə vətəndaş haqqında hər şeyi öyrənə bilər. Biz öz inkişafımızda vətəndaşların qədim Roma dövrünün sonunda olduğu kimi, təhkimli vergi ödəyicilərinə çevriləcəyi mərhələyə qədəm qoyacağıq? Hüquqi və vergi sisteminin bu günkü inkişafı, izləmə-müşahidə üçün müxtəlif növ cihazların mövcudluğu bu ehtimalı istisna etmir. Biz bir daha yeni təhkimçilik quruluşunun qandallarına məruz qala bilərik. Hansı ki, bunu vergi kollektorları yerinə yetirəcəklər. Əgər bu baş verərsə, onda demokratlar və diktaturalar arasında mübarizə yeni mərhələyə qədəm qoyacaq. Seçim azadlıq və köləlik arasında deyil, bürokratik köləliyin müxtəlif formaları arasında olacaq.
Bu bədbin ssenarinin özünü doğrultmaması üçün biz maarifçilik dövrünün fəlsəfəsinə, kiçik, məsuliyyətli dövlətin ideyalarına qayıtmalıyıq. Qədim Misirdən müasir Amerika sisteminə qədər bütün məşhur sivilizasiyaların çiçəklənməsini təmin edən məhz onlar olmuşdur.
Teleqram qrupumuza üzv olun
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin müvafiq əmri ilə nazirlik yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Bakı şəhər İdarəsi Mərkəzi Sosial Sığorta və Fərdi Uçot İdarəsi adlandırılıb.
“Banklar ilə bərabər, kənar audit şirkətləri də bankların maliyyə vəziyyətlərini təhrif ediblər.
Vergi güzəştləri ticarət mərkəzləri üçün əlavə imkanlar yaradacaq.